An'om surasi — Oyat 66

Kalimalarning ma'nolari:

• Kazzaba (كَذَّبَ): yolg'on deb hisobladi, inkor etdi.
• Qavmuka (قَوْمُكَ): sening qavming, ya'ni Makka ahlidan bo'lgan mushriklar.
• Haqq (الْحَقُّ): shubhasiz to'g'ri, sobit va haqiqat.
• Vakil (وَكِيلٌ): ustidan nazorat qiluvchi, ishlarini boshqaruvchi, majburlovchi hokim.

Tafsir:

Ey Muhammad alayhissalom! Sizning qavmingiz — Quraysh mushriklari — bu Qur'onni yolg'on deb bildilar. Holbuki, u mutlaq haqiqatdir, Alloh tomonidan nozil qilingan, shubha va gumondan xoli bo'lgan haq kitobdir. Unda keltirilgan har bir xabar rost, har bir hukm adolatli, har bir va'da va va'id aniqdir. Ular bu haqni inkor etish bilan o'zlariga zulm qildilar, ammo bu haqning haqiqiyligiga hech qanday zarar yetkaza olmaydilar.

So'ngra Alloh taolo Payg'ambarimizga ularga shunday deyishni buyuradi: "Ey qavmim! Men sizlar ustidan nazorat qiluvchi emasman. Sizlarni imonga majburlovchi hokim ham emasman. Men faqat Allohning elchisiman, sizlarga Uning xabarlarini, amrlarini va qayta tirilish haqidagi ogohlantirishlarini yetkazuvchiman. Iymon keltirish yoki keltirmaslik — bu sizning ixtiyoringizdadir. Hisob-kitob esa Allohning o'ziga havola qilinadi. U sizlarning amallaringizni biluvchi va har bir narsaga guvohdir."

Bu oyat Payg'ambarimizning vazifasi faqat yetkazish ekanini, hidoyat berish esa faqat Allohning izniga bog'liqligini bayon qiladi. U zot kofirlarning imonsizligi uchun mas'ul emaslar, balki ularning jazosi Qiyomat kunida Alloh tomonidan beriladi.

Foydalar va saboqlar:

1. Haqni inkor etish — haqning haqiqiyligiga zarar yetkaza olmaydi. Qur'on haqdir, kim uni yolg'on deb bilmasin, u o'z maqomida barqaror turadi.
2. Payg'ambarlarning vazifasi faqat yetkazishdir. Ular odamlarni majburlashga, ularning qalblarini ochishga yoki iymonga solishga vakil emaslar. Bu esa da'vat qiluvchilarga katta saboq: natija Allohning qo'lida, bizning vazifamiz — to'g'ri va hikmat bilan yetkazish.
3. Inson ixtiyori va mas'uliyati: Har bir inson o'z e'tiqodi va amali uchun o'zi javobgardir. Kim haqni tanlasa, o'z manfaati uchun tanlaydi, kim inkor etsa, o'z zarariga inkor etadi.
4. Musulmon kishining axloqi: Haqni inkor etuvchilarga nisbatan ham muloyim bo'lish, ularni majburlashga urinmaslik, balki ularga to'g'ri yo'lni ko'rsatish va Allohning hukmiga ishonish lozim.
5. Bu oyatda mo'minlarga tasalli va sabr bor: Payg'ambarimizning o'z qavmi tomonidan yolg'onchi deb atalishi — haq yo'lidagi har bir da'vatchining boshiga tushadigan sinovdir. Ammo natija Allohning huzurida, U zot har bir narsani ko'rib turuvchidir.