سوره اعراف — آیه 123

معانی کلمات:

• مَکْر: حیله و نیرنگ پنهانی.
• مَکَرْتُمُوهُ: آن را طراحی و تدبیر کردید.
• آذَنَ: اجازه دهم.
• نَکال: عقوبت و مجازاتی که عبرت دیگران شود.

تفسیر آیه:

فرعون پس از آنکه ساحران با دیدن معجزهٔ عظیم موسی (علیه السلام) به خداوند ایمان آوردند و سجده کردند، در حالی که خشمگین و متوحش بود، رو به آنان کرد و گفت: «آیا پیش از آنکه به شما اجازه دهم، به او ایمان آوردید؟!» او این ایمان را نه از روی یقین و حقیقت‌جویی، بلکه یک توطئه و نقشهٔ از پیش طراحی‌شده دانست و ادعا کرد که ساحران با موسی همدست شده‌اند تا در شهر (مصر) فتنه‌ای برپا کنند و مردم را علیه حکومت او بشورانند و اهل شهر را بیرون کنند تا خود و بنی‌اسرائیل بر جای آنان بنشینند و قدرت و ثروت را در دست گیرند. سپس با لحنی تهدیدآمیز و پر از کینه گفت: «به زودی خواهید دانست که چه عذاب و شکنجه‌ای در انتظار شماست!» او می‌خواست با این تهدیدها، ساحران را از ایمانشان برگرداند و آنان را بترساند، اما ساحران که حقیقت را با چشم دل دیده بودند، از تهدیدهای او نهراسیدند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. ایمان واقعی، ترس از تهدیدها را از بین می‌برد: ساحران که تا لحظاتی قبل برای مزد و مقام جادو می‌کردند، پس از دیدن حقیقت، چنان دگرگون شدند که از تهدید فرعونِ مقتدر نهراسیدند و بر ایمان خود استوار ماندند. این نشان می‌دهد که ایمان راستین، شیرینی‌ای دارد که هیچ قدرتی نمی‌تواند آن را از بین ببرد.
2. پیروان باطل، حق را توطئه می‌نامند: فرعون نتوانست حقیقت را بپذیرد و آن را «مکر» و «حیله» خواند. این رفتارِ اهل باطل است که وقتی دلیل و برهان را نمی‌بینند، به اتهام‌زنی و توطئه‌سازی روی می‌آورند. مؤمن باید بداند که در مسیر حق، همواره اتهام‌هایی از این دست خواهد شنید و نباید از آن ناراحت شود.
3. عاقبت‌اندیشی، صفت مؤمنان است: فرعون گفت «فسوف تعلمون» (به زودی خواهید دانست)، اما در حقیقت این مؤمنان بودند که عاقبت نیک را می‌دانستند و به آن یقین داشتند. آنان می‌دانستند که پیروزی نهایی از آنِ حق است و باطل همیشه محو شدنی است.
4. خداوند، پشتیبان بندگان مؤمن است: وقتی ساحران در برابر فرعون ایستادند و ایمان خود را آشکار کردند، خداوند نیز آنان را یاری کرد و در ادامهٔ داستان، آنان را از عذاب فرعون نجات داد و به درجات عالی رساند. این نوید بزرگی برای همهٔ مؤمنان است که اگر در راه حق ثابت‌قدم بمانند، خداوند هرگز آنان را تنها نمی‌گذارد.