سوره اعراف — آیه 131

معانی کلمات:

• حَسَنَة: خیر، فراوانی، گشایش و رفاه
• سَیِّئَة: بدی، سختی، قحط و بلا
• یَطَّیَّرُوا: فال بد میزنند، شوم میشمارند
• طَائِر: فال و سرنوشت، آنچه برای انسان مقدر شده است

تفسیر آیه:

هنگامی که نعمت و فراوانی و گشایش به سراغ فرعونیان میآمد، چنان متکبرانه و خودپسندانه میگفتند: «این به خاطر لیاقت و شایستگی خود ماست» و هیچ شکر و سپاسی از خداوند به جا نمیآوردند. اما چون سختی، قحطی، گرانی و بلایی به آنان میرسید، شروع به فال بد زدن و شوم دانستن موسی و پیروانش میکردند و گرفتاریهای خود را به ایشان نسبت میدادند.

خداوند متعال در ادامه این آیه، این پندار باطل آنان را رد میکند و میفرماید: «آگاه باشید! همانا سرنوشت و آنچه به شما میرسد، چه خیر و چه شر، همه از جانب خداوند و به قضا و قدر اوست.» یعنی اینگونه نیست که موسی و همراهانش برای شما شوم باشند؛ بلکه آنچه بر شما میرسد، نتیجه اعمال خودتان، کفر و ناسپاسیتان و تقدیر الهی است. اما بیشتر آنان این حقیقت را نمیدانند و در جهل و نادانی خود غوطهورند و به جای بازگشت به سوی خدا و اصلاح خود، دیگران را مقصر میدانند.

فواید و پیامهای آیه:

1. انسان مؤمن در همه حال به خدا نسبت میدهد: نعمت را از فضل خدا میداند و شکر میگوید، و سختی را نیز از جانب خداوند میداند و صبر پیشه میکند؛ نه مانند کافران که نعمت را از خود میدانند و بلا را به دیگران نسبت میدهند.
2. فال بد زدن و شوم دانستن دیگران، رفتاری ناپسند و جاهلانه است: مؤمن هرگز به کسی یا چیزی فال بد نمیزند و امور را به دست خداوند میسپارد.
3. خداوند عادل است و هر آنچه به بندگان میرسد، بر اساس حکمت و عدالت اوست: سختیها و بلاها نه از سرِ ظلم، بلکه برای بیداری، آزمایش و یا کیفر اعمال نادرست انسانهاست.
4. جهل و نادانی ریشه بسیاری از انحرافات است: اگر آنان علم و معرفت داشتند، میدانستند که سرنوشتشان به دست خداست و به جای متهم کردن دیگران، به اصلاح خود میپرداختند.
5. نعمتها را از خدا بدانیم و در سختیها به او پناه ببریم: این آیه به ما میآموزد که در خوشیها شاکر باشیم و در ناخوشیها به درگاه الهی توبه و استغفار کنیم، نه اینکه دیگران را مقصر بدانیم.