سوره اعراف — آیه 192

معانی کلمات:

• یَسْتَطِیعُونَ: توانایی دارند، قادر هستند.
• نَصْرًا: یاری کردن، کمک رساندن.
• أَنفُسَهُمْ: خودشان را، خویشتن خویش را.

تفسیر آیه:

این آیه شریفه در ادامه بیان ناتوانی و عجز معبودان دروغین (بتها) است. خداوند متعال میفرماید: این معبودانی که مشرکان آنها را شریک خدا قرار دادهاند، نه تنها قادر به یاری کردن عبادتکنندگان خود نیستند، بلکه حتی توانایی دفاع از خودشان را نیز ندارند. اگر بت یا معبودی نتواند کوچکترین ضرری را از خود دفع کند یا در برابر شکسته شدن و آسیب دیدن از خود محافظت نماید، چگونه میتواند یاور و پشتیبان دیگران باشد؟

این معبودانِ بیارزش، نه تنها نمیتوانند در سختیها و مشکلات به انسانها کمک کنند، بلکه از خودشان نیز در برابر آسیبها و خطرات دفاع نمیکنند. بلکه برعکس، این عبادتکنندگان هستند که از بتهای خود محافظت میکنند و آنها را از گزند و آسیب حفظ مینمایند. پس معبودی که اینگونه ناتوان و ذلیل است و حتی از خودش دفاع نمیکند، چگونه شایسته پرستش است؟

اگر این معبودان نمیتوانند چیزی بیافرینند و خودشان مخلوق و ساخته دست بشرند، و نمیتوانند شر و بدی را از عبادتکنندگان خود دفع کنند، و حتی نمیتوانند از خودشان دفاع نمایند، پس چگونه آنها را در کنار خداوند متعال به عنوان اله و معبود قرار میدهند؟ این کار جز ظلم عظیم و نادانیِ آشکار نیست.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید و یکتاپرستی: این آیه انسان را به تفکر دعوت میکند که تنها خداوند قادر و تواناست و هیچ موجودی جز او شایسته پرستش نیست. معبودانی که ناتوان از یاری خود و دیگران هستند، شایسته عبادت نمیباشند.
2. بیداری فطرت: انسان با تأمل در این آیه درمییابد که تکیه بر غیر خدا، تکیه بر موجودی ناتوان و بیارزش است. تنها پناهگاه و یاور حقیقی، خداوند قادر متعال است که همیشه شنوا و بیناست و بر همه چیز تواناست.
3. محبت و ایمان: این آیه محبت به خداوند را در دل انسان زنده میکند، چرا که او را تنها یاور و ناصر واقعی مییابد. کسی که به خداوند توکل کند، هرگز ناامید نمیشود و در پناه قدرتی بینهایت قرار میگیرد.
4. دعوت به عقلانیت: قرآن انسان را به اندیشیدن و تعقل دعوت میکند تا باطل بودن شرک را با عقل سلیم درک کند و با آگاهی و بصیرت، راه حق را برگزیند و از گمراهی نجات یابد.