سوره معارج — آیه 21

معانی کلمات:

• مَسَّهُ: به او رسید، او را لمس کرد.
• الْخَيْرُ: مال، ثروت، وسعت و گشایش در زندگی.
• مَنُوعًا: بسیار بازدارنده، اهل امساک و بخل.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی دیگر از ویژگیهای ناپسند انسان اشاره میکند و میفرماید: انسان وقتی به او خیر و نیکی برسد، یعنی مال و ثروت و گشایش در زندگی نصیبش شود، بسیار منعکننده و بازدارنده است؛ یعنی از ادای حقوق مالی واجب خود مانند زکات و انفاق در راه خدا خودداری میکند و بخل میورزد. او به جای آنکه شکرگزار نعمتهای الهی باشد و از مال خود به دیگران ببخشد، آن را جمع میکند و از خرج کردن در راه خدا و کمک به نیازمندان دریغ میورزد. این صفت نکوهیده، در مقابل صفت جزع و بیتابی است که در آیه قبل ذکر شد؛ چنانکه انسان در سختیها بیتابی میکند و در راحتی و فراخی، بخل میورزد.

فواید و پیامهای آیه:

1. شناخت طبیعت انسان: این آیه به ما میآموزد که انسان به طور طبیعی در برابر نعمتهای الهی، حالت بخل و خودداری دارد و این یک ضعف ذاتی است که باید با تربیت و ایمان آن را اصلاح کند.
2. اهمیت شکرگزاری: مال و ثروت وسیله آزمایش انسان است؛ کسی که در برابر نعمتهای الهی شکرگزار باشد و از آنها در راه خدا انفاق کند، در حقیقت شایستگی دریافت نعمتهای بیشتر را پیدا میکند.
3. نقش ایمان در اصلاح اخلاق: تنها راه رهایی از صفات نکوهیده مانند بخل و حرص، تقویت ایمان و توجه به خداوند است؛ چرا که مؤمن واقعی میداند که مال او امانتی از سوی خداست و باید در راه رضای او مصرف شود.
4. ترغیب به انفاق و سخاوت: این آیه با نکوهش بخل، ما را به سخاوت و بخشش دعوت میکند و یادآور میشود که انفاق در راه خدا نه تنها از مال انسان نمیکاهد، بلکه موجب برکت و افزایش آن میشود.
5. آگاهی از آزمایش الهی: نعمتها و خیرات، آزمون الهی هستند؛ انسان باید مراقب باشد که در برابر این آزمونها، دچار بخل و خودخواهی نشود و حقوق خدا و بندگان او را ادا کند.