سوره عبس — آیه 5

معانی کلمات:

• «اسْتَغْنَى»: خود را بینیاز دانستن، بینیازی طلبیدن.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پیامبرش محمد (صلیاللهعلیهوسلم) را مورد خطاب و عتاب قرار میدهد و میفرماید: اما آن کسی که خود را بینیاز میپندارد — به سبب ثروت و مقامی که دارد — از ایمان به آنچه تو آوردهای رویگردان میشود و خود را محتاج به هدایت تو نمیداند. این شخص، همان کسی است که تو به او روی میآوری و به سخنانش گوش میدهی و در پی هدایت او هستی، در حالی که او از ایمان و پاکیِ دل، بینیاز نیست؛ بلکه به کفر و گناه آلوده است. خداوند در اینجا پیامبر را مورد عتاب قرار میدهد که چرا به چنین فردی توجه میکند و از او روی برمیگرداند، در حالی که آن شخص خود را بینیاز از هدایت میداند و به آن نیازی احساس نمیکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. عدالت و انصاف در دعوت: دعوت به حق باید بر اساس نیاز و شایستگی باشد، نه بر اساس ثروت و جایگاه اجتماعی. کسی که خود را بینیاز میداند و به هدایت روی نمیآورد، شایسته توجه بیشتر نیست.
2. اهمیت پاکی و تزکیه: هدف اصلی دعوت، پاکسازی دلهای آلوده به کفر و گناه است. کسی که به دنبال پاکی و تزکیه است، باید در اولویت توجه قرار گیرد.
3. آسیب ثروت و خودبینی: ثروت و مقام میتواند انسان را به خودبینی و استغنا از خداوند دچار کند؛ بنابراین مؤمن باید همواره خود را نیازمند خدا و هدایت او بداند.
4. اخلاق نبوی و درس برای امت: این عتاب الهی، نشاندهنده شفقت و دلسوزی پیامبر (ص) است که حتی به فکر هدایت بینیازان بود، اما خداوند به او میآموزد که اولویت را بر نیازمندان حقیقی قرار دهد. این درس بزرگی برای همه مبلغان و داعیان است.