سوره علق — آیه 12

معانی کلمات:

• أَوْ: یا (برای تنوع در بیان حالات است).
• أَمَرَ: فرمان داد، امر کرد.
• بِالتَّقْوَىٰ: به پرهیزگاری و ترس از خداوند با انجام فرمانهای او و دوری از نواهی او.

تفسیر آیه:

این آیه ادامه پرسشهای توبیخآمیز از حال کسی است که بندهای را از عبادت بازمیدارد. در این بخش میفرماید: «یا اینکه او (این بنده خدا) مردم را به تقوا و پرهیزگاری فرمان میداد؟» یعنی اگر چنین شخصی خود بر هدایت و راه راست باشد و دیگران را نیز به تقوا و اطاعت از پروردگار دعوت کند، آیا سزاوار است که او را از نماز و عبادت بازدارند و مورد آزار و اذیت قرار دهند؟ این پرسش به گونهای بیان شده که هر عقل سلیمی درمییابد که نهی کردن چنین فردی از عبادت، کاری بس ناروا و ستمگرانه است. در حقیقت، آیه به این نکته اشاره دارد که اگر آن بنده مؤمن (پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم) بر هدایت باشد و به تقوا امر کند، پس نهی او از نماز، نهتنها نادرست، بلکه نشانهای از طغیان و گمراهی خودِ ناهی است.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که دعوت به تقوا و پرهیزگاری، از والاترین اعمال نزد خداوند است و کسی که به این کار میپردازد، شایسته احترام و حمایت است، نه آزار و مخالفت.
• انسان باید در برابر کسانی که به خیر و نیکی دعوت میکنند، فروتن باشد و از آنان پیروی کند، نه اینکه با آنان به دشمنی برخیزد.
• تقوا به معنای انجام واجبات و ترک محرمات است و این همان راهی است که بندگان صالح خداوند در پیش میگیرند و مایه سعادت دنیا و آخرت است.
• آیه به ما میآموزد که معیار ارزش انسانها، تقوا و عمل صالح است، نه مقام و جایگاه اجتماعی یا ثروت و قدرت.