سوره یوسف — آیه 53

معانی کلمات:

• «أُبَرِّئُ»: پاک و منزّه میدانم، تبرئه کردن.
• «أَمّارَةٌ»: بسیار فرماندهنده و وادارکننده (صیغه مبالغه).
• «بِالسُّوءِ»: به کار زشت و گناه.
• «إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّی»: مگر کسی که پروردگارم به او رحم کند و او را حفظ نماید.

تفسیر آیه:

همسر عزیز مصر در ادامه سخنان خود، برای تأکید بر صداقت گفتارش و اظهار پشیمانی از عمل ناشایست خود، چنین گفت: من خود را از خطا و گناه پاک و بیگناه نمیدانم و نمیخواهم با این اعتراف، خویشتن را تزکیه کنم؛ زیرا سرشت نفس انسانی چنان است که پیوسته انسان را به سوی بدی و گناه فرا میخواند و به دنبال ارضای شهوات و هوسهای ناپسند میکشاند. این ویژگی ذاتی نفس است که در برابر وسوسهها و لذتهای زودگذر، به آسانی تسلیم میشود و به سختی میتوان آن را از این تمایلات بازداشت. مگر آنکه پروردگارم رحمت خود را شامل حال کسی گرداند و او را از این لغزشها محافظت کند و به او توفیق پرهیزگاری عطا فرماید. همانا پروردگار من نسبت به بندگانش بسیار آمرزنده و مهربان است؛ او گناهان کسانی را که توبه کنند و به سوی او بازگردند، میبخشد و بر آنان رحمت میآورد.

فواید و پیامهای آیه:

1. انسان مؤمن هرگز نباید خود را از خطا و گناه مبرّا و منزّه بداند؛ بلکه باید همواره مراقب نفس خویش باشد و به ضعفهای خود اعتراف کند.
2. شناخت طبیعت نفس امّاره، انسان را از غرور و خودپسندی بازمیدارد و او را به تواضع و خشوع در برابر پروردگار سوق میدهد.
3. تنها راه نجات از وسوسههای نفس، پناه بردن به رحمت الهی و درخواست حفظ و عصمت از خداوند است؛ زیرا بدون یاری او، هیچکس توانایی مقابله با هوای نفس را ندارد.
4. اعتراف به گناه و پشیمانی از آن، نخستین گام توبه است و خداوند غفور و رحیم، بندگان توبهکار را میبخشد و مشمول رحمت بیکران خود قرار میدهد.
5. این آیه به ما میآموزد که حتی انسانهای بزرگ و مقرّب درگاه الهی نیز به ضعف خود اعتراف میکنند و همواره به فضل و رحمت خداوند امیدوارند؛ پس ما نیز باید در همه حال به خداوند پناه ببریم و از او یاری بخواهیم.