سوره ابراہیم — آيت 44

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• وَأَنذِرِ: ۽ ڊيڄارِ، خبردار ڪر.
• النَّاسَ: ماڻهن کي، يعني پاڻ سڳورن صلي الله عليه وسلم جي امت کي.
• يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ: اهو ڏينهن جڏهن کين عذاب ايندو، يعني قيامت جو ڏينهن.
• أَخِّرْنَا: اسان کي دير ڪر، مهلت ڏي، موٽاءِ.
• أَجَلٍ قَرِيبٍ: ويجهي وقت تائين، ٿوري مدت لاءِ.
• نُّجِبْ دَعْوَتَكَ: تنهنجي دعوت قبول ڪريون، تنهنجي توحيد کي مڃيون.
• أَقْسَمْتُم: قسم کڻي چيو هيو.
• مَا لَكُم مِّن زَوَالٍ: اوھان کي ڪو به زوال ناهي، يعني اوھين دنيا مان نڪري آخرت ڏانهن نه ويندا.

2) تفسير:

اي نبي! پنهنجي امت جي ماڻهن کي ان ڏينهن کان ڊيڄار جڏهن کين الله جو عذاب ايندو، يعني قيامت جو ڏينهن. ان وقت اهي ماڻهو جيڪي پاڻ تي ظلم ڪيو هيو، يعني ڪفر ۽ شرڪ ڪري پاڻ کي تباهه ڪيو هيو، اهي پڪاريندا ته: اي اسان جا رب! اسان کي ٿوري دير لاءِ مهلت ڏي ۽ دنيا ڏانهن موٽاءِ، ته اسان تنهنجي دعوت قبول ڪريون ۽ تنهنجي رسولن جي پيروي ڪريون، جيڪي تو اسان ڏانهن موڪليا هيا. تنهن تي کين توبيخ ۽ ملامت سان جواب ڏنو ويندو ته: ڇا اوھين دنيا ۾ قسم کڻي ناهيو چيو هيو ته اوھان کي ڪو به زوال ناهي ۽ اوھين دنيا مان آخرت ڏانهن نه ويندا؟ اوھين قيامت ۽ بعث بعد الموت کي مڃڻ کان انڪار ڪندي هيو ۽ سمجهيو هيو ته موت کان پوءِ ڪجهه ناهي. هاڻي ڇو مهلت گهري رهيا آهيو؟

3) فائدا ۽ نصيحتون:

• قيامت تي يقين رکڻ جي ضرورت: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته قيامت ۽ آخرت جو ڏينهن ضرور ايندو، ۽ هر انسان کي پنهنجي ڪرڻي جو حساب ڏيڻو پوندو. ان ڏينهن تي ڪو به مهلت نه ملندي، ان ڪري اسان کي دنيا ۾ ئي تيار ٿي وڃڻ گهرجي.
• توبهه ۾ دير نه ڪرڻ: جيئن انهن ظالمن آخرت ۾ مهلت گهري پر کين نه ملي، تيئن اسان کي به توبهه ۽ نيڪ عمل ۾ دير نه ڪرڻ گهرجي. زندگي جو ڪو به ڀروسو ناهي، موت ڪڏهن به اچي سگهي ٿو.
• الله جي دعوت قبول ڪرڻ جي فضيلت: انهن ماڻهن آخرت ۾ چيو ته "اسان تنهنجي دعوت قبول ڪريون ۽ رسولن جي پيروي ڪريون"، پر ان وقت قبول ڪرڻ جو ڪو فائدو ناهي. اسان کي دنيا ۾ ئي الله جي دعوت قبول ڪرڻ ۽ رسولن جي پيروي ڪرڻ گهرجي، ته جيئن آخرت ۾ ڪامياب ٿيون.
• غرور ۽ انڪار جو انجام: اهي ماڻهو دنيا ۾ قسم کڻي چوندي هيا ته اسان مرڻ کان پوءِ زندهه نه ٿينداسين، پر آخرت ۾ کين پنهنجي انڪار جو نتيجو ڏسڻو پيو. هي اسان لاءِ سبق آهي ته حق کي مڃڻ ۾ ضد ۽ غرور نه ڪريون.
• اسلام جي دعوت ۾ رحمت: الله تعاليٰ پنهنجي نبي کي حڪم ڏنو ته ماڻهن کي ڊيڄار ۽ خبردار ڪر، ته جيئن اهي دنيا ۾ ئي هوشيار ٿي وڃن ۽ عذاب کان بچي وڃن. هي اسلام جي رحمت ۽ شفقت جو ثبوت آهي ته الله اسان کي اڳواٽ خبردار ڪري ٿو، ته جيئن اسان پنهنجي اصلاح ڪريون ۽ جنت جا حقدار بڻجيون.