سوره حجر — آیه 28

معانی کلمات:

• صَلْصَال: خاک خشکیدهای که به صورت سفال درآمده و هنگام تکان خوردن یا ضربه، صدایی از آن برمیخیزد.
• حَمَإٍ: گل سیاه و بدبو که تغییر رنگ داده باشد.
• مَسْنُون: به معنای تغییر یافته و بدبو، یا به معنای شکل داده شده و صاف شده.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به یاد آور زمانی را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: من انسانی را از گل خشکیدهای که از گل سیاه و بدبوی تغییر یافته پدید آمده است، خلق خواهم کرد. این انسان، آدم (علیهالسلام) است که نخستین بشر و پدر همه انسانهاست. خداوند با این بیان، پیش از آفرینش آدم، فرشتگان را از آفرینش موجودی جدید آگاه ساخت تا آنان شاهد قدرت و حکمت الهی در آفرینش این مخلوق شگفتانگیز باشند. این آیه نشان میدهد که آفرینش انسان، برخلاف فرشتگان که از نور آفریده شدهاند، از خاک و گل بوده است تا انسان همواره تواضع کند و به اصل خود بنگرد و دچار تکبر و غرور نشود.

فواید و درسهای آیه:

• انسان باید اصل و ریشه خود را به یاد داشته باشد که از گل و خاک آفریده شده است؛ این یادآوری، او را از تکبر و خودپسندی بازمیدارد و به فروتنی و تواضع در برابر خالق خویش فرا میخواند.
• آفرینش انسان از خاک، نشانهای از قدرت بیپایان خداوند است که از مادهای پست و بیارزش، موجودی با این عظمت و کرامت میآفریند؛ پس هیچکس نباید به داشتههای خود مغرور شود، بلکه باید شکرگزار نعمتهای الهی باشد.
• این آیه به ما میآموزد که خداوند پیش از انجام هر کاری، فرشتگان خود را از اراده خویش آگاه میسازد و این نشانه حکمت و تدبیر او در آفرینش است؛ پس ما نیز باید در کارهای خود مشورت و آگاهیبخشی را پیشه کنیم.
• انسان با وجود آفرینش از گل، به مقامی رسیده که خداوند او را شایسته سجده فرشتگان قرار داده است؛ این نشان میدهد که ارزش انسان به ایمان و عمل صالح اوست، نه به اصل و نسب یا ظاهر او.