Hijr surasi — Oyat 28

Kalimalarning ma'nolari:

• صلصال (Salsol): Qurigan, tebranib tursa ovoz chiqaradigan loy.
• حمإ (Hama'): Qorayib, rangi o'zgargan loy.
• مسنون (Masnun): O'zgarib, hidlanib qolgan loy.

Tafsir:

Ey Muhammad! (Ey insonlar!) O'sha paytni eslanglarki, Robbingiz farishtalarga: "Men insonni (Odamni) qurigan, tebransa ovoz chiqaradigan loydan, qorayib, rangi va hidi o'zgarib qolgan loydan yaratmoqchiman", deb aytgan edi. Bu bilan Alloh taolo Odam alayhissalomning yaratilishidan oldin farishtalarga o'zining buyuk ishini — insonni yaratishini xabar qilgan. Bu yerda "bashar" (inson) so'zi bilan Odam alayhissalom nazarda tutilgan. Uning yaratilish manbai esa quruq, ovoz chiqaradigan loy bo'lib, u ham o'z navbatida qorayib, hidi o'zgargan loydan olingan. Bu ta'rif insonning yaratilishidagi bosqichlarni va uning zaif aslini ko'rsatadi. Alloh taolo o'z qudrati bilan mana shu oddiy, past darajadagi moddadan insonni eng go'zal shaklda yaratdi va unga o'z ruhidan jon berdi.

Foydalar:

1. Insonning asl kelib chiqishi oddiy loy ekanini bilish, kishida kamtarlikni va takabburlikdan qochishni shakllantiradi. Agar inson o'z kelib chiqishini eslasa, hech qachon boshqalarga nisbatan kibrli bo'lmaydi.
2. Alloh taoloning buyuk qudrati namoyon bo'ladi: u o'lik, jonsiz loydan go'zal insonni yaratdi. Bu esa Allohning har narsaga qodir ekaniga ishonchni mustahkamlaydi.
3. Ushbu oyatda farishtalarga insonning yaratilishi haqida oldindan xabar berilishi, Allohning bandalariga bo'lgan e'tibori va ularni o'z ishlaridan xabardor qilishini ko'rsatadi. Bu esa mo'minlarga Alloh ularni hech qachon tark etmasligini va ularning ishlarini bilishini o'rgatadi.
4. Insonning yaratilishidagi bu bosqichlar, uning dunyoda sinov uchun yaratilganini va oxir-oqibat yana Allohga qaytishini eslatadi. Bu esa insonni yaxshi amallar qilishga va o'z hayotini ma'no bilan o'tkazishga undaydi.