سوره نحل — آیه 38

معانی کلمات:

• جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ: نهایت تلاش و کوشش در سوگند، یعنی سوگندهای سخت و مؤکد.
• بَلَى: آری، بله (برای اثبات و تأیید مطلب پس از نفی).
• وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا: وعده‌ای که بر خداوند واجب و حتمی است.

تفسیر آیه:

این آیه درباره گروهی از مشرکان و منکران معاد نازل شده است که با نهایت تأکید و اصرار، سوگندهای سخت و سنگین یاد می‌کردند که خداوند هرگز کسی را که می‌میرد، دوباره زنده نخواهد کرد. آنان بدون هیچ دلیل و برهانی، تنها بر اساس گمان و انکار خود، این ادعا را با قسم‌های مبالغه‌آمیز ابراز می‌داشتند.

خداوند در پاسخ به این سوگندهای دروغین و بی‌اساس، با کلمه «بَلَى» (آری) به صورت قاطع و قطعی، ادعای آنان را رد می‌کند و تأکید می‌فرماید که به یقین، خداوند همه مردگان را دوباره زنده خواهد کرد. این زنده کردن مردگان، وعده‌ای است که بر خداوند حق و حتمی است و تخلف‌ناپذیر می‌باشد؛ زیرا خداوند بر همه چیز تواناست و وعده او هرگز خلاف نمی‌شود.

اما با این حال، بیشتر مردم از این حقیقت آگاه نیستند و به دلیل جهل و نادانی خود، قدرت بی‌پایان خداوند را درک نمی‌کنند و به همین سبب، وقوع معاد و رستاخیز را انکار می‌کنند. این انکار نه از روی آگاهی و دلیل، بلکه از روی نادانی و پیروی از هواهای نفسانی است.

فواید و پیام‌های آیه:

1. ایمان به معاد، ریشه در شناخت قدرت خداوند دارد: کسی که خداوند را به درستی بشناسد و به قدرت بی‌انتهای او ایمان داشته باشد، هرگز زنده شدن مردگان را محال نمی‌داند؛ زیرا خدایی که جهان را از هیچ آفریده، قطعاً بر بازگرداندن دوباره انسان‌ها نیز تواناست.
2. سوگندهای بی‌دلیل، نشانه ضعف استدلال است: کسانی که برای انکار حقایق به قسم‌های شدید متوسل می‌شوند، در واقع از نداشتن دلیل و برهان رنج می‌برند. مؤمن واقعی همواره بر اساس علم و یقین سخن می‌گوید، نه بر پایه گمان و سوگندهای بی‌اساس.
3. وعده خداوند، تخلف‌ناپذیر است: خداوند وعده رستاخیز را داده و این وعده، حقیقت و واجبی است که هرگز تغییر نمی‌کند. این مژده برای مؤمنان، مایه آرامش و امید است و آنان را به انجام اعمال نیک و پرهیز از گناه ترغیب می‌کند.
4. جهل، ریشه اصلی انکار حقایق است: بیشتر کسانی که معاد را انکار می‌کنند، نه از روی آگاهی، بلکه از روی نادانی و غفلت است. بنابراین، وظیفه ما این است که با دانش و آگاهی، پرده جهل را کنار بزنیم و حقیقت را برای مردم روشن کنیم.
5. معاد، مبنای عدالت الهی است: باور به رستاخیز، انسان را به یاد عدالت خداوند می‌اندازد و او را به مسئولیت‌پذیری در برابر اعمالش دعوت می‌کند؛ زیرا در آن روز، هر کس نتیجه کردار خود را خواهد دید.