سوره مریم — آیه 11

معانی کلمات:

• محراب: محل عبادت و نماز، جایی که زکریا (علیه السلام) در آن به عبادت مشغول بود.
• أوحی: در اینجا به معنای اشاره کردن و فهماندن با علامت و ایما است، نه وحی رسالت.
• بُکرة: اول روز، صبحگاهان.
• عشیّاً: آخر روز، شامگاهان.

تفسیر آیه:

زکریا (علیه السلام) پس از آنکه خداوند او را به فرزندی به نام یحیی بشارت داد و نشانهی این بشارت را سکوت سهشبهی او قرار داد، از محراب عبادت خود خارج شد و به سوی قومش آمد. مردم در انتظار او بودند تا برای نماز بیرون آید، اما او را با حالتی دگرگون دیدند و شگفتزده شدند. او نتوانست با آنان سخن بگوید، بنابراین با اشاره و ایما به آنان فهماند که: «خداوند را در صبحگاهان و شامگاهان تسبیح و ستایش گویید و نماز بگزارید.» این تسبیح، شکرگزاری برای نعمت بزرگ فرزند و نشانهای بر قدرت خداوند بود. او با این اشاره، قوم خود را به عبادت و یاد خدا در دو طرف روز دعوت کرد و آنان را از رحمت و لطف الهی آگاه ساخت.

فواید و پیامهای آیه:

• شکرگزاری در برابر نعمتها: زکریا (علیه السلام) پس از دریافت بشارت فرزند، نخستین واکنشش دعوت قوم به تسبیح خدا بود. این به ما میآموزد که در برابر هر نعمتی، شکرگزار خداوند باشیم و دیگران را نیز به این امر دعوت کنیم.
• اهمیت عبادت در اول و آخر روز: تسبیح و نماز در صبحگاهان و شامگاهان، روح انسان را با یاد خدا پیوند میزند و در طول روز او را از گناه و غفلت بازمیدارد.
• استفاده از اشاره و علامت در مواقع ضرورت: زکریا (علیه السلام) با وجود ناتوانی از سخن گفتن، از طریق اشاره پیام خود را رساند. این نشان میدهد که انسان باید در هر شرایطی با هر وسیلهای که در اختیار دارد، به دعوت به خیر و یاد خدا بپردازد.
• محبت و دلسوزی برای امت: زکریا (علیه السلام) حتی در آن حال خاص، به فکر هدایت و سعادت قوم خود بود و آنان را به عبادت دعوت کرد. این الگویی برای مؤمنان است که در هر حال به فکر خیر و صلاح دیگران باشند.