سوره مریم — آيت 11

1) لفظن جي معنيٰ ۾ وضاحت:

• الْمِحْرَابِ: عبادت جي جاءِ، نماز پڙهڻ جو هنڌ (هتي مراد حضرت زڪريا عليہ السلام جي عبادت گاهه آهي).
• فَأَوْحَىٰ إِلَيْهِمْ: پوءِ هن انهن ڏانهن اشارو ڪيو، يعني بنا ڳالهائڻ جي اشارن سان سمجهايو.
• سَبِّحُوا: الله جي پاڪائي بيان ڪريو، تسبيح چئو، نماز پڙهو ۽ عبادت ڪريو.
• بُكْرَةً: صبح جو، ڏينهن جي شروعات ۾.
• عَشِيًّا: شام جو، ڏينهن جي پڇاڙيءَ ۾.

2) آيت جي تفسير:

حضرت زڪريا عليہ السلام جڏهن پنهنجي عبادت گاهه مان ٻاهر نڪري پنهنجي قوم ڏانهن آيا، تڏهن اهو وقت اهو هو جو انهن کي اولاد جي خوشخبري ملي هئي. قوم جا ماڻهو کين نماز لاءِ سڏڻ جي انتظار ۾ ويٺا هئا. جڏهن حضرت زڪريا عليہ السلام ٻاهر تشريف آڻيائون، ته سندن چهرو خوشيءَ ۽ جذبي سان بدلجي ويو هو، جنهنڪري قوم جا ماڻهو حيران ٿي ويا ۽ پڇڻ لڳا ته اوهان کي ڇا ٿيو آهي؟

پر ان وقت تائين حضرت زڪريا عليہ السلام تي ڳالهائڻ جي طاقت بند ٿي چڪي هئي، ڇاڪاڻ ته اهو الله تعاليٰ جي طرفان هڪ نشاني هئي. تنهنڪري هنن ڳالهائڻ جي بدران پنهنجي هٿن ۽ آڱرين سان اشارو ڪيو ۽ قوم کي سمجهايو ته الله تعاليٰ جي پاڪائي بيان ڪريو، سندس شڪر ادا ڪريو ۽ عبادت ڪريو، خاص طور تي ڏينهن جي ٻنهي پاسن ۾ — يعني صبح ۽ شام جو.

هي هدايت دراصل الله تعاليٰ جي ان وڏي نعمت جو شڪراڻ هو، جيڪا هنن کي اولاد جي صورت ۾ عطا ٿي هئي. ان سان گڏ اهو به ظاهر ٿيو ته حضرت زڪريا عليہ السلام جي دعا قبول ٿي ۽ الله تعاليٰ پنهنجي واعدي کي پورو ڪيو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي نيڪ ٻانهن جي دعا ضرور قبول ڪري ٿو، جيتوڻيڪ ان ۾ دير ٿئي.
• نعمت ملڻ تي الله جو شڪر ادا ڪرڻ ۽ سندس تسبيح ۽ عبادت ڪرڻ گهرجي.
• صبح ۽ شام جو الله جي ياد ۽ عبادت ۾ مشغول رهڻ هڪ مؤمن جي زندگيءَ جو حصو هجڻ گهرجي.
• ضرورت پوڻ تي ڳالهائڻ جي بدران اشارن سان پيغام پهچائڻ به جائز آهي.
• الله تعاليٰ پنهنجي نبي جي عزت ۽ ڪرامت جو مظاهرو ڪري ٿو ۽ ان جي ذريعي قوم کي هدايت ڏئي ٿو.
• قرآن مجيد ۾ بيان ڪيل واقعا اسان کي صبر، شڪر ۽ عبادت جي تعليم ڏين ٿا، جيڪي اسان کي الله جي ويجهو ڪن ٿا.