سوره مریم — آيت 67

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• أَوَلَا يَذْكُرُ: ڇا اهو ياد نه ٿو ڪري ۽ غور نه ٿو ڪري؟
• الْإِنسَانُ: انسان، يعني انسان ذات (هتي مراد ڪافر ۽ بعث جو منڪر آهي).
• خَلَقْنَاهُ: اسان کيس پيدا ڪيو.
• مِن قَبْلُ: ان کان اڳ.
• وَلَمْ يَكُ شَيْئًا: ۽ اهو ڪجهه به نه هو.

2) تفسير:

ڇا اهو انسان اهو ڳالهه تي غور ۽ فڪر نه ٿو ڪري ته اسان کيس ان کان اڳ پيدا ڪيو هو، جڏهن ته اهو ڪنهن به شيءِ جي حيثيت ۾ موجود نه هو؟ يعني اهو ماڻهو جيڪو مرڻ کان پوءِ ٻيهر جيئرو ٿيڻ کي رد ڪري ٿو، اهو پنهنجي پهرين پيدائش تي غور ڪري ته اسان کيس عدم مان وجود ۾ آندو، جڏهن ته اهو ڪجهه به نه هو. جڏهن الله تعاليٰ کيس پهرين ڀيري پيدا ڪرڻ تي قادر هو، ته ٻيهر پيدا ڪرڻ ۾ ڪهڙي ڏکيائي آهي؟ ٻيهر پيدا ڪرڻ ته پهرين پيدائش کان به آسان ۽ سولو آهي. اهڙي طرح انسان کي پهرين پيدائش کي دليل بڻائي ٻي پيدائش تي يقين رکڻ گهرجي.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ جي قدرت تي غور ۽ فڪر ڪرڻ انسان کي آخرت تي ايمان آڻڻ ۾ مدد ڏئي ٿو.
• انسان جي پهرين پيدائش ۾ ئي اهو ثبوت موجود آهي ته الله تعاليٰ ٻيهر جيئرو ڪرڻ تي به قادر آهي.
• قرآن مجيد انسان کي عقلي دليلن سان سمجهاڻي ڏئي ٿو ته هو پنهنجي پيدائش تي غور ڪري ۽ الله جي وحدانيت ۽ آخرت جي حقيقت کي سمجهي.
• اهو انسان جي لاءِ هڪ وڏي نصيحت آهي ته هو پنهنجي وجود جي شروعات تي غور ڪري، جيڪو هڪ وقت ڪجهه به نه هو، ته پوءِ الله جي قدرت کي نه مڃڻ ۾ ڪا به عقلمندي ناهي.
• اهڙي غور ۽ فڪر انسان کي عاجزي ۽ الله جي شڪر ۾ رکي ٿو، ۽ کيس آخرت جي لاءِ تيار ٿيڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.