سوره بقره — آیه 268

معانی کلمات:

• یَعِدُكُمُ الْفَقْرَ: شما را از فقر میترساند و وعدهٔ تهیدستی میدهد.
• الْفَحْشَاءِ: در این آیه به معنای بخل و خودداری از انفاق و نیز هر کار زشت و ناپسند است.
• فَضْلًا: بخشش و عطای الهی، و جانشینی آنچه انفاق شده است.
• وَاسِعٌ: دارای رزق و فضل گسترده و بینهایت.
• عَلِيمٌ: دانای کامل به نیتها و اعمال بندگان.

تفسیر آیه:

شیطان پیوسته در گوش انسان زمزمه میکند که اگر از مال خود ببخشی و انفاق کنی، فقیر و تهیدست خواهی شد؛ او با این ترساندنها، آدمی را به بخل و خودداری از بخشش فرا میخواند و او را به کارهای زشت و ناپسند، مانند نپرداختن زکات و ارتکاب گناهان، امر میکند. در مقابل، خداوند متعال به بندگان خود وعدهٔ آمرزش گناهان را میدهد و تضمین میکند که در برابر انفاق، نهتنها چیزی از مالشان کم نمیشود، بلکه روزیِ بیشتری به آنان عطا میکند و آنچه را بخشیدهاند، جایگزین میفرماید. خداوند دارای فضل و کرمی گسترده است و از نیتهای پاک و اعمال بندگان خود کاملاً آگاه است؛ او هرگز بندگانِ سخاوتمند خود را ناامید نمیگذارد و پاداش آنان را به بهترین شکل میدهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. اعتماد به وعدهٔ الهی: مؤمن باید همواره به وعدههای خداوند اطمینان کند و از وسوسههای شیطان که او را از خیر و نیکی بازمیدارد، غافل نباشد؛ زیرا شیطان دشمن آشکار انسان است و تنها به دنبال نابودی اوست.
2. انفاق، عامل افزایش رزق: انفاق در راه خدا نهتنها باعث فقر نمیشود، بلکه سبب برکت و افزایش روزی میگردد؛ چرا که خداوند وعده داده است که در برابر بخشش، فضل و کرم خود را نصیب بنده کند.
3. پاداش مضاعف: کسی که برای رضای خدا انفاق کند، علاوه بر آمرزش گناهان، از فضل و بخشش الهی نیز بهرهمند میشود و این بزرگترین سرمایهٔ دنیا و آخرت است.
4. شناخت دشمن: انسان باید همیشه هوشیار باشد که شیطان از راه ترس و وعدههای دروغین وارد میشود؛ پس نباید به وسوسههای او توجه کند و باید با توکل بر خدا، راه سخاوت و نیکوکاری را در پیش گیرد.
5. علم و کرم الهی: خداوند به تمام نیتها و اعمال آگاه است و هیچ عمل خیری، حتی کوچک، از دید او پنهان نمیماند؛ بنابراین مؤمن با اطمینان به علم و کرم الهی، با دلگرمی انفاق میکند و پاداش خود را از او میخواهد.