Toha surasi — Oyat 114

Kalimalarning ma'nolari:

• فَتَعَالَى – Alloh har qanday nuqsondan pok va oliy zotdir.
• الْمَلِكُ الْحَقُّ – Haqiqiy podshoh, mulki va hukmi mutlaq bo‘lgan zot.
• وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ – Qur’onni o‘qishga shoshilmang (ya’ni, vahiy to‘liq yetkazilmasidan oldin uni takrorlashga urinmang).
• مِن قَبْلِ أَن يُقْضَىٰ إِلَيْكَ وَحْيُهُ – Vahiy sizga to‘liq yetkazilib, uning o‘qilishi tugallanmaguncha.
• رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا – Ey Robbim, menga ilmni ziyoda qil.

Tafsir:

Alloh taolo har qanday nuqsondan pok va oliydir. U haqiqiy podshohdir – Uning mulki va hukmi mutlaqdir, hech kim Uning hukmiga qarshi chiqa olmaydi. U haq zotdir: Uning va’dasi haq, va’idasi (tahdidi) haq, so‘zi haq va har bir ishi haqdir. U mushrifiklarning U haqidagi yolg‘on sifatlaridan pokdir.

Keyin Alloh taolo Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga murojaat qilib: “Ey Rasulim! Qur’onni o‘qishga shoshilma. Jibroil (alayhissalom) vahiy o‘qishni tugatmaguncha, unga qo‘shilib o‘qishga urinma. Chunki sen vahiyning bir qismini unutib qo‘yishdan qo‘rqib, Jibroilga qo‘shilib o‘qirding. Ammo Alloh seni unutishdan saqlaydi. Shuning uchun vahiy to‘liq yetkazilishini kut, so‘ng uni o‘qi”, – deydi.

So‘ngra Alloh taolo unga: “Ey Robbim, menga ilmimni ziyoda qil”, – deb duo qilishni buyuradi. Bu – ilm talab qilishning fazilatini va har bir holatda ilmni oshirishga intilish lozimligini ko‘rsatadi.

Foydalar (saboqlar):

1. Alloh taolo har qanday nuqsondan pok ekanini bilish va Uning haq podshoh ekaniga ishonish – mo‘minning qalbini mustahkamlaydi va Unga bo‘lgan ishonchni oshiradi.
2. Ilm talab qilish – eng ulug‘ ibodatlardan biridir. Payg‘ambarimizga ham ilmni ziyoda qilishni so‘rash buyurilgan ekan, bizlar uchun bu yanada muhimroqdir.
3. Har bir narsada sabr va tadrij (bosqichma-bosqich) bilan harakat qilish kerak. Vahiyning to‘liq yetkazilishini kutish – ishlarda shoshqaloqlik qilmaslikka o‘rgatadi.
4. Ilm – chegarasi yo‘q bir xazinadir. Qancha o‘rgansak ham, yana o‘rganishga ehtiyoj sezamiz. Shu bois doimo “Robbim, ilmimni ziyoda qil”, deb duo qilishimiz lozim.
5. Bu oyat musulmonlarni ilm olishga, o‘rganishga va o‘rgatishga undaydi hamda ularni jaholatdan qutqarib, Islomning go‘zal ta’limotlariga yaqinlashtiradi.