سوره طه — آیه 117

معانی کلمات:

• عَدُوٌّ: دشمن، خصم سرسخت.
• فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا: پس نباید شما دو نفر را بیرون کند (نهی با تأکید و نهادن مسئولیت بر عهده آدم).
• فَتَشْقَىٰ: پس دچار رنج و مشقت شوی (خطاب به آدم، زیرا تأمین نیازهای زندگی بر دوش مرد است).

تفسیر آیه:

پس از آنکه خداوند آدم را آفرید و او را در بهشت جای داد، به او فرمود: «ای آدم! همانا این (ابلیس) دشمن تو و همسرت (حوّا) است. پس مبادا با پیروی از وسوسههای او و نافرمانی از فرمان من، شما را از بهشت بیرون کند؛ چرا که اگر از بهشت بیرون رانده شوی، در دنیا دچار رنج و سختی خواهی شد؛ زیرا برای به دست آوردن خوراک، پوشاک و سایر نیازهای زندگی باید تلاش و مشقت فراوانی را تحمل کنی.» خداوند در این هشدار، آدم را بهطور خاص مورد خطاب قرار داد، زیرا تأمین معاش و مسئولیت زندگی معمولاً بر عهده مردان است و او باید بار سنگین این سختیها را بر دوش بکشد. این آیه بیانگر محبت و شفقت خداوند نسبت به آدم است که پیش از وقوع خطا، او را از دشمنی آشکار ابلیس آگاه ساخت تا با هوشیاری از فریب او در امان بماند.

فواید و پیامهای آیه:

1. هوشیاری در برابر دشمن: خداوند پیش از هر خطایی، بندگانش را از دشمنانشان آگاه میکند تا با شناخت دشمن، از دامهای او پرهیز کنند. این نشانه لطف و رحمت الهی است که راه را برای بندگان روشن میسازد.
2. عاقبت نافرمانی: نافرمانی از فرمان خداوند، انسان را از نعمتهای الهی محروم و گرفتار رنج و سختی میکند؛ بنابراین اطاعت از خداوند، کلید آرامش و سعادت است.
3. مسئولیتپذیری مردان: این آیه نشان میدهد که مردان در تأمین معاش خانواده مسئولیت سنگینتری دارند و این امر، فرصتی برای کسب اجر و پاداش بیشتر در برابر تلاش برای خانواده است.
4. اهمیت خانواده: خداوند دشمنی ابلیس را نسبت به آدم و همسرش با هم بیان کرد تا نشان دهد که دشمن، هدفش نابودی خانواده و آرامش آن است؛ پس حفظ خانواده از گزند شیطان، وظیفهای مهم است.
5. امید به رحمت الهی: با وجود هشدار شدید، خداوند پس از این خطا نیز باب توبه را بر روی آدم باز کرد و او را بخشید؛ این پیامآور آن است که خداوند همواره آماده بخشش بندگان توبهکار است و هیچ گناهی بزرگتر از رحمت او نیست.