Аль-Анбия сүрөсү — Аят 37

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• خُلِقَ الْإِنسَانُ مِنْ عَجَلٍ — "Адам баласы аштык-шаштыктан (шашпа-шашпа) жаратылган." Бул жерде "عَجَل" (аштык-шаштык) деген сөз адамдын табиятындагы шашып-ашпып иш кылуу, нерселердин тез болушун каалоо маанисинде келет.
• آيَاتِي — "Менин аяттарым (белгилерим, азаптарым)." Бул жерде Аллахтын азап-жазасын билдирген белгилерди түшүндүрөт.
• فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ — "Мени шаштырбагыла" же "Менден тездетүүнү сурабагыла" деген мааниде.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта адам баласынын жаратылышындагы бир өзгөчөлүктү — шашып-ашпып, нерселердин тез болушун каалоо жаратылышын — эскертип жатат. Адам баласы адатта сабыр кыла албай, күтө албай, нерселердин тезирээк болушун каалайт. Мына ушул табиятынан улам, Мухаммад пайгамбарга (с.а.в.) каршы чыккан мушриктер Аллахтын азабын маскаралап, "Эгер чын айтсаңар, азап качан келет?" деп шаштырып сурашкан.

Аллах Таала аларга жооп берип: "Мен силерге Өзүмдүн белгилеримди (азап-жазамды) жакында көрсөтөмүн. Бирок аны менен шаштырбагыла, анткени анын өз убактысы бар" — деп эскерткен. Бул жерде аларга берилген эскертүү коркутуу түрүндө айтылган: азап сөзсүз келет, бирок анын убактысы Аллахтын илиминде. Ал эми алардын шаштырып сураганы — бул алардын текебердигинин жана ыймансыздыгынын белгиси.

Кийинчерээк Аллах Таала аларга убада кылган азабын Бадр согушунда көрсөткөн — ошондо мушриктер жеңилип, азапка дуушар болушкан. Демек, бул аят аларга берилген эскертүүнүн чындыкка айланганын көрсөтөт.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Аллах Таала адам баласынын алсыздыктарын билет жана кечирет. Адам шашып-ашпып, тез болушун каалайт. Бирок Аллах сабыр кылууну, Аллахтын өкүмүнө моюн сунууну үйрөтөт. Бул — ыймандуу адам үчүн чоң тарбия.
• Аллахтын убадасы сөзсүз аткарылат. Мушриктер азапты шаштырып сурашкан, бирок Аллах аларга "Менин белгилерим келет, бирок шаштырбагыла" деген. Бул — Аллахтын убадасына ишенүүнү жана Анын убактысын күтүүнү үйрөтөт.
• Ислам — сабыр жана ишеним дини. Бул аят бизге шашып-ашпоону, Аллахтын өкүмүнө ыраазы болууну, Анын жардамын күтүүнү үйрөтөт. Ошондуктан ыймандуу адам ар дайым сабыр кылып, Аллахтын жардамына ишенет.
• Аллахтын азабынан коркуу жана Анын ырайымына үмүт кылуу. Бул аят аркылуу биз Аллахтын азабынын чындыгын жана Анын ырайымынын кеңдигин түшүнөбүз. Ошондуктан Аллахка тообо кылып, Анын жолуна түшүү — эң туура жол.
• Куран — акыл жана сабыр китеби. Куран бизди шашып-ашпоого, ойлонууга, сабыр кылууга чакырат. Бул — адам баласынын рухий жактан өсүшүнө жардам берет.