سوره انبیاء — آيت 66

1) لفظن جي معنيٰ ۽ تشريح:

• أَفَتَعْبُدُونَ: ”ڇا پوڄيندا آهيو؟“ — هي سوال انڪار ۽ حيرت ظاهر ڪرڻ لاءِ آهي.
• مِن دُونِ اللَّهِ: ”الله کان سواءِ“ — يعني الله کي ڇڏي ٻين کي پوڄڻ.
• مَا لَا يَنفَعُكُمْ شَيْئًا: ”اهي شيون جيڪي اوھان کي ڪا به نفع نه پهچائين“ — نه عبادت ڪرڻ سان ڪو فائدو، نه ڪجهه ملندو.
• وَلَا يَضُرُّكُمْ: ”۽ نه اوھان کي ڪو نقصان پهچائين“ — نه ڇڏڻ سان ڪو نقصان ٿيندو.

2) آيت جي تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي قوم کي مخاطب ٿي فرمايو ته اوھين الله کي ڇڏي اهڙين شين کي ڇو پوڄيندا آهيو جيڪي نه اوھان کي ڪو به فائدو پهچائي سگهن ٿيون ۽ نه وري ڪو نقصان رسائي سگهن ٿيون؟ هي بت نه پنهنجو ئي ڪو نفعو يا نقصان ڪري سگهن ٿا، ته پوءِ ٻين جو ڇا ڪندا. حضرت ابراهيم عليه السلام اهڙي طرح پنهنجي قوم جي عقلي سوچ کي جاڳائڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ انهن جي عمل جي بيوقوفي ۽ غلطي کي واضح ڪيو، ته جيڪڏهن اهي بت عبادت ڪرڻ سان ڪو فائدو نه ٿا ڏين ۽ نه ڇڏڻ سان ڪو نقصان ٿا ڪن، ته پوءِ انهن جي عبادت ڪرڻ ۾ ڪهڙي حڪمت آهي؟ اهو ئي سبب آهي جو حضرت ابراهيم عليه السلام انهن کي سمجهايو ته اهي سوچين ۽ سمجهن ته اهي ڪهڙي غلط راهه تي آهن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• عقلي سوچ جي دعوت: قرآن مجيد اسان کي سيکاريندو آهي ته عبادت ۽ عقيدن جي معاملي ۾ به عقل ۽ سوچ کي استعمال ڪرڻ گهرجي، انڌي تقليد نه ڪرڻ گهرجي.
• الله جي وحدانيت جي اهميت: صرف الله ئي آهي جيڪو نفعو ۽ نقصان جو مالڪ آهي، ان کان سواءِ ٻين کي پوڄڻ بيڪار آهي.
• شرڪ جي بيوقوفي: بت پرستي ۽ شرڪ اهڙي شيءِ آهي جنهن ۾ نه ڪو فائدو آهي ۽ نه ڪو نقصان، اهو ئي سبب آهي ته اهو هڪ بيوقوفي ۽ بيڪار عمل آهي.
• اسلام جي سادگي ۽ حقيقت: اسلام اسان کي هڪ اهڙي الله جي عبادت ڏانهن سڏيندو آهي جيڪو حقيقي نفعو ۽ نقصان جو مالڪ آهي، ۽ اهو ئي عقيدو انسان کي حقيقي ڪاميابي ۽ سڪون ڏانهن وٺي وڃي ٿو.
• قرآن جي حڪمت: قرآن مجيد اهڙي انداز ۾ سوال ڪري ٿو جيڪو انسان جي دل ۽ دماغ کي جهنجهوڙي ٿو ۽ کيس حق جي طرف راغب ڪري ٿو.