سوره حج — آيت 46

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• أَفَلَمْ يَسِيرُوا: پوءِ ڇا اهي نه گهميا ڦريا؟
• فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا: ته انهن لاءِ اهڙا دل هجن جن سان اهي سمجهن ۽ غور ڪن.
• آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا: يا اهڙا ڪن هجن جن سان اهي (عبرت جي ڳالهه) ٻڌن.
• لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ: اکيون انڌيون نه ٿيون ٿين.
• تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ: پر اهي دلون انڌيون ٿيون ٿين جيڪي سينن ۾ آهن.

2) تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي ڪوڙ ڀانئيندڙ ماڻهن کي نصيحت ڪندي فرمايو ته ڇا اهي زمين ۾ نه ٿا گهمن ڦرن ۽ پنهنجي اکين سان انهن قومن جا آثار نه ٿا ڏسن جيڪي پنهنجي رسولن کي ڪوڙ ڀانئڻ سبب تباهه ٿي ويون؟ جيڪڏهن اهي غور سان ڏسن ها ۽ انهن جي انجام تي ويچار ڪن ها ته انهن کي اهڙيون دلون ملن ها جن سان اهي حق کي سمجهي سگهن ها ۽ اهڙا ڪن ملن ها جن سان اهي انهن قومن جون عبرتناڪ خبرون ٻڌي، انهن مان سبق وٺن ها. پر حقيقت اها آهي ته انهن جي اکيون صحيح ۽ سلامت آهن، انڌيون انهن جون اکيون نه آهن، پر انڌيون انهن جون دلون آهن جيڪي سينن ۾ آهن. يعني اکين جي انڌي هجڻ ۾ ڪا نقصان نه آهي، اصل نقصان ۽ تباهي دل جي انڌي هجڻ ۾ آهي، جو انسان حق کي ڏسي ۽ سمجهي نه سگهي ۽ نصيحت حاصل نه ڪري.

3) فائدا:

• انسان کي گهرجي ته هو زمين ۾ سفر ڪري ۽ گذريل قومن جي آثارن ۽ انهن جي انجام تي غور ويچار ڪري، ته جيئن عبرت حاصل ڪري.
• حق کي سمجهڻ ۽ قبول ڪرڻ لاءِ اکين جو سلامت هجڻ ئي ڪافي ناهي، پر دل جي بينائي ۽ بصيرت ضروري آهي.
• اسلام ۾ علم، غور ۽ تدبر جي وڏي اهميت آهي، ۽ قرآن مجيد اسان کي سوچڻ ۽ سبق پرائڻ جي دعوت ڏئي ٿو.
• سچي نابينائي جسم جي اکين جي نه، پر دل جي انڌي هجڻ ۾ آهي، جنهن کان بچڻ گهرجي.
• الله تعاليٰ جي نعمتن تي شڪر ادا ڪرڻ گهرجي، خاص ڪري سمجهڻ ۽ ٻڌڻ جي نعمت تي، ۽ انهن کي حق جي ڳولا ۾ استعمال ڪرڻ گهرجي.