سوره شعراء — آيت 34

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت

• قَالَ: چيائين.
• لِلْمَلَإِ: ملأ جمع آهي، معنيٰ سردار، وڏا ماڻهو، قوم جا اڳواڻ ۽ بااثر شخص.
• حَوْلَهُ: سندس چوڌاري، يعني فرعون جي ويجهو ويٺل درٻاري ماڻهو.
• إِنَّ هَٰذَا: بيشڪ هي شخص (يعني موسىٰ عليه السلام).
• لَسَاحِرٌ: يقيناً جادوگر آهي.
• عَلِيمٌ: تمام ماهر ۽ ڄاڻو، يعني جادو ۾ وڏي مهارت رکندڙ.

2) آيت جي تفسير

فرعون جڏهن حضرت موسىٰ عليه السلام جا معجزا ۽ نشانيون ڏٺيون، ته سندس دل ۾ خوف ۽ گهٻراهٽ پيدا ٿي. هن پنهنجي چوڌاري ويٺل قوم جي سردارن ۽ درٻاري وڏن ماڻهن کي مخاطب ٿي چيو ته هي شخص، يعني موسىٰ عليه السلام، هڪ وڏو ماهر جادوگر آهي، جيڪو جادو جي فن ۾ تمام گهڻو ڄاڻو ۽ تجربيڪار آهي.

فرعون اهو چيو ته هن کي خبر هئي ته سندس قوم جا ماڻهو ۽ سردار حضرت موسىٰ عليه السلام تي ايمان آڻي سگهن ٿا، ان ڪري هن سندن دلين ۾ شڪ ۽ وسوسو پيدا ڪرڻ چاهيو. هن حضرت موسىٰ عليه السلام جي معجزن کي جادو سڏي، سندن اکين ۾ اهو ڏيکارڻ جي ڪوشش ڪئي ته هي ڪو نبي ۽ رسول ناهي، بلڪه هڪ جادوگر آهي، جيڪو پنهنجي جادو سان ماڻهن کي گمراهه ڪري رهيو آهي. فرعون جو مقصد اهو هو ته قوم سندس مخالفت نه ڪري ۽ حضرت موسىٰ عليه السلام تي ايمان نه آڻي.

ان کان علاوه، فرعون پنهنجي سردارن کي اهو به چيو ته هي جادوگر اسان کي اسان جي ملڪ مان ڪڍي ڇڏڻ چاهي ٿو، ته جيئن توهان سندس باري ۾ ڪا صلاح ۽ تدبير سوچيو. اهڙي طرح فرعون پنهنجي قوم ۾ حضرت موسىٰ عليه السلام خلاف پروپيگنڊا ۽ سازش جو آغاز ڪيو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق

• حق جي مخالفت هميشه باطل جي ڪمزوري جو نشان آهي: فرعون وٽ حضرت موسىٰ عليه السلام جي معجزن جو ڪو جواب نه هو، ان ڪري هن جادو جو الزام هڻي حق کي بدنام ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. اهو ئي طريقو اڄ به حق جي مخالفن جو آهي.
• سچي نبي ۽ رسول جي نشاني: حضرت موسىٰ عليه السلام جا معجزا ايترا واضح هئا جو فرعون کي به مڃڻو پيو ته هي ڪو غير معمولي شخص آهي، پر هن انڪار ۽ ضد سبب ان کي جادو سڏيو.
• اسلام ۾ علم ۽ حڪمت جي اهميت: فرعون پاڻ مڃيو ته حضرت موسىٰ عليه السلام "عليم" يعني وڏو ڄاڻو آهي. ان مان معلوم ٿئي ٿو ته علم ۽ حڪمت هڪ نعمت آهي، جنهن کي الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم ۽ سندس پيروڪارن کي عطا ڪري ٿو.
• قرآن مجيد جي سچائي: قرآن مجيد فرعون جي اهڙين سازشن ۽ چالن کي تفصيل سان بيان ڪري ٿو، جيڪي اڄ کان هزارين سال اڳ ٿيون. اهو ثابت ڪري ٿو ته قرآن الله تعاليٰ جو ڪلام آهي ۽ ان ۾ ڪا به شڪ ۽ شبهه ناهي.
• صبر ۽ استقامت جو سبق: حضرت موسىٰ عليه السلام فرعون جي اهڙين الزامن ۽ سازشن باوجود پنهنجي دعوت تي قائم رهيا ۽ الله تعاليٰ تي ڀروسو رکيو. اسان کي به مشڪلاتن ۽ مخالفتن ۾ صبر ۽ استقامت جو مظاهرو ڪرڻ گهرجي.
• اسلام ۾ يقين ۽ ايمان جي دعوت: هن آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته حق ۽ باطل جي وچ ۾ فرق ڪرڻ ۽ حق جي حمايت ۾ اڳتي وڌڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته باطل هميشه ناڪام ۽ زوال پذير آهي، جڏهن ته حق هميشه غالب ۽ قائم رهندو آهي.