Naml surasi — Oyat 66

Kalimalarning ma'nolari:

• ادَّارَكَ – ketma-ket kelib, to'liq bo'ldi, mukammallashdi.
• عَمُونَ – ko'rlar, ko'zi ojizlar (bu yerda ko'ngil ko'zi, ya'ni aql-idrok ko'zi nazarda tutilgan).

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda oxirat haqidagi bilimlari haqida so'z yuritmoqda. Ular (mushriklar) oxiratga ishonmaydilar, ammo oxirat ularning oldiga kelganda, ya'ni qiyomat qoyim bo'lib, hisob-kitob boshlanganda, ularning oxirat haqidagi bilimlari to'liq bo'ladi va o'sha paytda ular hamma narsani o'z ko'zlari bilan ko'rib, o'sha azob-uqubatlarni his qiladilar. Lekin bu bilim ularga hech qanday foyda bermaydi, chunki bu paytda tavba qilish va imon keltirish eshigi yopilgan bo'ladi.

Keyin Alloh taolo ularning hozirgi holatini bayon qiladi: ular hozir, dunyoda, oxiratdan shubhada va ikkilanishdadirlar. Ularning qalblari oxirat haqidagi haqiqatni ko'rmaydi, xuddi ko'zi ojiz odamdek, ular oxiratning dalillari va belgilarini ko'ra olmaydilar. Ular o'limdan keyin tirilishni, hisob-kitobni, jannat va do'zaxni inkor etadilar. Ular o'zlarining cheklangan aql-idroklari bilan Allohning qudratini o'lchaydilar va shuning uchun ham oxiratni tasavvur qila olmaydilar.

Foydalar:

1. Oxiratga ishonish – mo'minning eng muhim xususiyatlaridan biridir. Kimki oxiratga ishonsa, bu dunyoda yaxshi amallar qilishga intiladi va gunohlardan saqlanadi.
2. Oxirat haqidagi bilim faqat Allohning huzuridadir. Inson o'z aqli bilan oxiratning barcha tafsilotlarini anglay olmaydi, balki u Allohning xabarlariga va Payg'ambarlarning ta'limotlariga ishonishi kerak.
3. Qiyomat kuni har bir inson o'z qilmishlarining natijasini ko'radi. O'sha kuni bilim hosil bo'ladi, lekin u foyda bermaydi. Shuning uchun aqlli inson hozir, dunyoda, oxiratga tayyorgarlik ko'rishi kerak.
4. Oxiratdan shubha qilish – insonni halokatga olib boradigan eng xavfli narsalardandir. Chunki bu shubha insonni Allohning buyruqlarini bajarishdan va gunohlardan saqlanishdan to'sadi.
5. Qalb ko'zi bilan haqiqatni ko'rish – eng buyuk ne'matlardandir. Alloh taolo bizga aql-idrok berganki, shu orqali Uning oyatlarini va Payg'ambarlarning xabarlarini tushunib, to'g'ri yo'lni topamiz.