سوره نمل — آيت 66

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• ادَّارَكَ: تتابع ۽ مڪمل ٿي ويو، يعني سندن علم آخرت بابت پورو ۽ يقيني ٿي ويو.
• شَکٍّ: شڪ، شبهو، تردد.
• عَمُونَ: انڌا، بصيرت کان محروم (هي ”أعمیٰ“ جي جمع آهي).

2) تفسير:

اي نبي! توهان انهن ماڻهن کي چئو ته آسمانن ۽ زمين ۾ ڪو به اهڙو ناهي جيڪو غيب جي ڳالهين کي ڄاڻي، جن جو علم الله تعاليٰ پنهنجي ذات لاءِ خاص ڪيو آهي. اهي ماڻهو اهو به نٿا ڄاڻن ته قيامت جو ڏينهن ڪڏهن ايندو ۽ انهن کي قبرن مان ڪڏهن اٿاربو.

پر جڏهن آخرت جو معاملو سامهون ايندو ۽ اهي ان کي اکين سان ڏسندا، تڏهن سندن علم مڪمل ٿي ويندو ۽ اهي آخرت جي حقيقت کي يقين سان مڃيندا. ان وقت اهي آخرت جي سختين ۽ خطرناڪ منظرن کي پنهنجي اکين سان ڏسندا. حالانڪه دنيا ۾ اهي آخرت بابت شڪ ۾ مبتلا هئا، بلڪه سندن بصيرتون ان کان انڌيون ٿي چڪيون هيون ۽ اهي ان کي سمجهڻ کان ئي محروم هئا.

ٻين لفظن ۾: ڇا انهن جو علم آخرت بابت مسلسل ۽ مڪمل ٿي ويو آهي جو اهي ان تي يقين ڪن؟ نه، بلڪه اهي آخرت بابت شڪ ۽ حيرت ۾ پيا آهن، ۽ سندن دل جون اکيون ان کان انڌيون ٿي ويون آهن.

3) فائدا ۽ سبق:

• غيب جو علم صرف الله تعاليٰ وٽ آهي: انسان کي خبر ناهي ته قيامت ڪڏهن ايندي، ان ڪري کيس هميشه ان جي تياري ۾ رهڻ گهرجي.
• آخرت تي يقين ضروري آهي: دنيا ۾ آخرت بابت شڪ ۾ رهڻ انسان کي تباهي ڏانهن وٺي وڃي ٿو، جڏهن ته ان تي يقين رکڻ سان انسان نيڪ عملن ڏانهن راغب ٿئي ٿو.
• بصيرت جي اهميت: آخرت کي سمجهڻ لاءِ دل جي اک کليل هجڻ گهرجي، نه ته انسان انڌن وانگر ان کان بي خبر رهندو.
• الله جي قدرت تي غور: جيڪڏهن الله تعاليٰ قيامت جو علم صرف پنهنجي وٽ رکيو آهي، ته ان ۾ ئي انسان لاءِ عبرت آهي ته هو پنهنجي عقل ۽ علم تي مغرور نه ٿئي.
• اسلام جي حقيقت: اسلام انسان کي آخرت جي حقيقت کان آگاهه ڪري ٿو ۽ کيس ان لاءِ تيار رهڻ جي ترغيب ڏئي ٿو، جيڪا هڪ عظيم نعمت آهي.