سوره آل عمران — آیه 23

معانی کلمات:

• نصیب: بهرهای، سهمی.
• کتاب: در اینجا منظور تورات است.
• یتولّی: رویگردان میشود، پشت میکند.
• معرضون: رویگردانان، کسانی که از حق اعراض میکنند.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! آیا از حال شگفتانگیز کسانی که بهرهای از کتاب آسمانی (تورات) به آنان داده شده است، در شگفت نمیشوی؟ آنان کسانی هستند که میدانند آنچه تو آوردهای حق است و نشانههای نبوت تو در کتابشان آمده است. با این حال، وقتی به سوی کتاب خدا دعوت میشوند تا میان آنان داوری کند و اختلافاتشان را بر اساس آن حل کند، گروهی از آنان — به ویژه دانشمندان و بزرگانشان — رویگردان میشوند و از پذیرش حکم الهی سر باز میزنند، زیرا این حکم با هوا و هوسهایشان هماهنگ نیست.

این آیه در مورد گروهی از یهود نازل شد که پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم آنان را به اسلام دعوت کرد، اما آنان نپذیرفتند و روی گرداندند. آنان در حالی که ادعای پیروی از تورات را داشتند، وقتی به حکم تورات دعوت شدند، از آن اعراض کردند. این رفتار آنان نشان میدهد که دعوتشان به کتاب خدا تنها ظاهری بود و در باطن از پذیرش حق گریزان بودند. شایسته بود آنان که خود را پیرو کتاب آسمانی میدانستند، سریعترین مردم در پذیرش حکم الهی باشند، اما برعکس، با تکبر و عناد از آن روی گرداندند.

فواید و درسهای آیه:

1. نفاق و دورویی در ادعای پیروی از کتاب: این آیه به ما میآموزد که ادعای ایمان به کتابهای آسمانی کافی نیست؛ بلکه باید در عمل به آنچه خداوند نازل کرده است، گردن نهیم و از حکم او پیروی کنیم، حتی اگر با خواستههای نفسانی ما مخالف باشد.
2. آفت هوا و هوس: یکی از بزرگترین موانع پذیرش حق، پیروی از هوا و هوس است. انسان مؤمن باید حکم خدا را بر خواستههای خود مقدم بدارد و هرگاه میان حق و میل شخصی خود تعارض دید، جانب حق را بگیرد.
3. دعوت به داوری قرآن: این آیه نشان میدهد که قرآن کریم و کتاب خدا باید مرجع حل اختلافات مسلمانان باشد. هرگاه میان مؤمنان اختلافی پیش آید، باید به کتاب خدا و سنت پیامبر صلی الله علیه وسلم رجوع کنند، نه به قوانین بشری یا عادات قبیلهای.
4. هشدار از عاقبت اعراض از حق: کسانی که از حق رویگردان میشوند و در برابر دعوت الهی تکبر میورزند، در معرض خشم و عذاب خداوند قرار میگیرند. این آیه هشداری است برای همه ما که مبادا مانند آنان رفتار کنیم و از پذیرش حق سرباز زنیم.
5. اهمیت علم و عمل: داشتن علم و آگاهی از کتاب خدا، مسئولیت انسان را بیشتر میکند. کسانی که بهرهای از علم دارند، باید بیش از دیگران در برابر حق تسلیم باشند و الگوی دیگران در پیروی از دستورات الهی قرار گیرند.