سوره سبا — آیه 39

معانی واژگان:

• یَبْسُطُ: گسترش میدهد، فراخ میگرداند.
• یَقْدِرُ: تنگ میگرداند، محدود میسازد.
• یُخْلِفُهُ: جایگزین آن میشود، عوض آن را میدهد.
• خَیْرُ الرَّازِقِینَ: بهترین روزیدهندگان.

تفسیر آیه:

ای پیامبر، به کسانی که به مال و فرزندان خود مغرور شدهاند و گمان میکنند اینها نشانهٔ خشنودی خداوند است، بگو: پروردگار من روزی را برای هر کس از بندگانش که بخواهد گسترده میسازد و برای هر کس که بخواهد تنگ میگرداند. این گستردگی یا تنگی، نه نشانهٔ کرامت است و نه نشانهٔ خواری، بلکه بر اساس حکمت و مصلحتی است که او میداند. پس نباید به فراوانی مال یا کمبود آن مغرور یا ناامید شد.

سپس خداوند بندگانش را به انفاق تشویق میکند و میفرماید: هر چیزی که در راه خدا و در راههای مورد رضایت او انفاق کنید، خداوند عوض آن را به شما میدهد؛ در دنیا یا با جایگزین کردن مال دیگر، یا با برکت در آنچه باقی مانده، یا با قناعتی که در دل شما ایجاد میکند، و در آخرت با پاداش بزرگ و جاودان. پس هیچ انفاقی بیپاسخ نمیماند و هیچ بخششی از سوی خداوند بیجبران نیست.

در پایان، خداوند خود را «بهترین روزیدهندگان» معرفی میکند؛ زیرا همهٔ روزیدهندگان دیگر، خود نیازمند او هستند و روزی را از او میگیرند، اما اوست که روزی همه را میدهد و هرگز فراموش نمیکند و از خزاین رحمتش هیچ کاسته نمیشود. پس بندگان باید تنها از او روزی بخواهند و به او توکل کنند.

فواید و پیامهای آیه:

• وسعت و تنگی روزی به دست خداست و او بر اساس حکمت خود، نه بر اساس محبت یا خشم، آن را تقسیم میکند؛ پس مؤمن نباید به فقر ناامید شود و به ثروت مغرور گردد.
• انفاق در راه خدا نهتنها کمبودی ایجاد نمیکند، بلکه خداوند عوض آن را در دنیا و آخرت تضمین کرده است؛ این وعدهٔ الهی، مؤمن را به سخاوت و بخشش ترغیب میکند.
• شناخت اینکه خداوند بهترین روزیدهنده است، دل را از وابستگی به مخلوقات میرهاند و انسان را به توکل بر خدا و طلب روزی از او سوق میدهد.
• این آیه به مسلمانان میآموزد که نگران آیندهٔ خود نباشند؛ زیرا خدایی که روزی همه را میدهد، هرگز بندگانش را فراموش نمیکند و به کسانی که در راه او انفاق کنند، پاداشی بهتر عطا میکند.