سوره یس — آيت 52

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• يَا وَيْلَنَا: اي اسان جي هلاڪت! اي اسان جي تباهي! (هي لفظ پنهنجي ناڪامي ۽ نقصان تي افسوس ۽ حسرت ظاهر ڪرڻ لاءِ چيو ويندو آهي).
• مَرْقَدِنَا: اسان جي سمهڻ جي جاءِ، يعني قبرون.
• بَعَثَنَا: اسان کي ٻيهر زنده ڪري اٿارڻ وارو.
• الرَّحْمَٰنُ: الله تعاليٰ، جنهن جي رحمت بي انتها آهي.
• صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ: پيغمبرن سچ چيو هو.

2) تفسير:

قبرن مان جيئرا ٿي اٿڻ کان پوءِ ڪافر ۽ منڪر ماڻهو، جيڪي دنيا ۾ بعثت بعد مرڻ کي ڪوڙ سمجهندا هئا، پنهنجي انجام تي پشيمان ٿيندي چوندي: اي اسان جي هلاڪت ۽ تباهي! اسان کي اسان جي قبرن مان ڪير ٻيهر زنده ڪري اٿاريو آهي؟ انهن جي هن سوال جو جواب ڏنو ويندو ته: هي اهو ئي آهي جنهن جو الله رحمان واعدو ڪيو هو، ۽ پيغمبرن سچ چيو هو ته قيامت ۽ ٻيهر جيئرو ٿيڻ ضرور ٿيندو. يعني اهو واعدو ۽ انبين جي خبر سچي هئي، پر هاڻي اقرار ڪرڻ سان ڪو فائدو نه ٿيندو، ڇاڪاڻ ته اهو وقت عمل جو نه پر حساب جو آهي. مفسرين جو هڪ گروهه چوي ٿو ته هي جواب مؤمنن جي طرفان ڏنو ويندو، جڏهن ته ڪافر حيرت ۾ پيا هوندا.

3) فائدا ۽ سبق:

• بعثت بعد موت تي يقين ضروري آهي: هن آيت مان معلوم ٿئي ٿو ته قيامت ۽ قبرن مان ٻيهر جيئرو ٿي اٿڻ هڪ اٽل حقيقت آهي، جنهن جو واعدو الله تعاليٰ ڪيو آهي ۽ انبين ڪرام عليهم السلام ان جي خبر ڏني هئي.
• دنيا ۾ عمل ۽ آخرت ۾ اقرار: دنيا ۾ جيڪڏهن ماڻهو نه مڃيندو رهيو ته آخرت ۾ اکيون کلي وينديون، پر ان وقت اقرار ڪرڻ سان ڪو به فائدو نه ٿيندو. ان ڪري اسان کي گهرجي ته دنيا ۾ ئي الله ۽ ان جي رسولن جي اطاعت ڪريون.
• الله جي واعدي تي ڀروسو: الله تعاليٰ جو واعدو هميشه سچو آهي ۽ ان ۾ ڪو به شڪ نه آهي. جيئن هن آيت ۾ فرميو ويو ته ”هي اهو ئي آهي جنهن جو رحمان واعدو ڪيو هو ۽ پيغمبرن سچ چيو هو“.
• اسلام جي سچائي: هن آيت ۾ قرآن مجيد جي سچائي ۽ انبين جي صداقت جو اقرار خود ڪافرن جي زبان تي ٿيندو، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته اسلام ۽ قرآن حق آهي.
• رحمت ۽ عدل جو ميلاپ: الله تعاليٰ ”الرحمان“ آهي، يعني بي انتها رحمت وارو، پر ان سان گڏ عدل وارو به آهي. جيڪو دنيا ۾ ان جي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي تعليمات تي عمل ڪندو، اهو آخرت ۾ ڪامياب ٿيندو، ۽ جيڪو انڪار ڪندو، اهو پشيمان ٿيندو.
• قرآن تي عمل جي ترغيب: هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن مجيد ۽ انبين جي تعليمات کي سنجيدگي سان مڃيون ۽ ان تي عمل ڪريون، ته جيئن آخرت ۾ اسان کي اهڙي حسرت ۽ پشيماني جو منهن نه ڏسڻو پوي.