سوره صافات — آیه 86

معانی کلمات:

• أَئِفْکًا: آیا به دروغ و باطل؟ «إفک» به معنای دروغِ بزرگ و کارِ ناپسند و واژگون کردن حقیقت است.
• آلِهَةً: معبودان و خدایان (جمع «إله»).
• دُونَ اللهِ: به جای الله، غیر از الله.
• تُرِیدُونَ: میخواهید و قصد میکنید.

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیهالسلام در حالی که قلبش از هرگونه شرک و عقیده باطل پاک بود، با قوم خود به گفتگو پرداخت و با لحنی توبیخآمیز و استفهام انکاری از آنان پرسید: «آیا به دنبال دروغ و باطل، خدایانی غیر از الله را میخواهید و قصد پرستش آنها را دارید؟» او با این بیان، بطلان و بیاساس بودن معبودانشان را آشکار ساخت و به آنان فهماند که این خدایانِ ساختگی، حقیقتی ندارند و پرستش آنها چیزی جز پیروی از دروغ و گمراهی نیست. ابراهیم با این سؤال، در واقع آنان را به اندیشه واداشت که آیا عقل سلیم اجازه میدهد انسان، آفریدگار جهان را رها کند و به موجوداتی بیارزش و ناتوان رو آورد؟ این آیه نشان میدهد که شرک، ریشه در دروغ و باطل دارد و هیچ پایه و اساسی از حقیقت ندارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. پیروی از حق، نه تقلید کورکورانه: انسان باید در انتخاب معبود و راه زندگی، از روی بصیرت و عقل تصمیم بگیرد و از تقلید کورکورانه از نیاکان و جامعه بپرهیزد.
2. شرک، ریشه در باطل دارد: هرگونه پرستش غیر خدا، بر پایه دروغ و پندارهای بیاساس است و هیچ ارزش و حقیقتی ندارد.
3. شجاعت در بیان حق: حضرت ابراهیم با وجود اینکه در میان قومی مشرک و بتپرست زندگی میکرد، با شجاعت و صراحت، باطل بودن عقاید آنان را بیان کرد. این درس بزرگی است برای مؤمنان که در برابر باطل، سکوت نکنند و حق را آشکارا بگویند.
4. توحید، اساس دعوت انبیا: محور اصلی دعوت همه پیامبران، بهویژه حضرت ابراهیم، دعوت به یکتاپرستی و ترک هرگونه معبود دروغین است. این آیه ما را به پاکسازی قلب و زندگی از هرگونه شرک ظاهری و باطنی دعوت میکند.
5. پرسشگری، ابزار هدایت: ابراهیم با طرح سؤال، ذهن مخاطب را به چالش میکشد تا خود به بطلان عقیدهاش پی ببرد. این روش، بهترین شیوه برای دعوت به حق و بیدار کردن فطرتهای خفته است.