Sad surasi — Oyat 14

Kalimalarning ma'nolari:

• كُلٌّ – har biri, barchasi.
• كَذَّبَ – yolg'onga chiqardi, inkor etdi.
• فَحَقَّ – vojib bo'ldi, lozim bo'ldi, tushdi.
• عِقَابِ – azob, jazo.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo avvalgi oyatda zikr qilingan guruhlar – ya'ni payg'ambarlarni yolg'onchiga chiqargan jamoalar haqida xabar bermoqda. Ular o'zlaridan oldin o'tgan va shu kabi gunoh qilgan ummatlarga o'xshaydilar. Chunki ularning barchasi bir xil yo'l tutdilar: payg'ambarlarni rad etdilar va ularning da'vatiga qarshi chiqdilar.

Oyatda aytilishicha, bu guruhlardan har biri, istisnosiz, rasullarni yolg'onchiga chiqargan. Agar ular o'zlariga yuborilgan payg'ambarni inkor qilgan bo'lsalar, aslida barcha payg'ambarlarni inkor qilgan hisoblanadilar. Chunki barcha payg'ambarlarning da'vati bir xil – yagonа Allohga ibodat qilishga chaqirishdir. Kim bir payg'ambarni yolg'onchiga chiqarsa, butun risolatni, ya'ni payg'ambarlikni inkor etgan bo'ladi.

Shu sababli ularning ustiga azob haq bo'ldi, ya'ni Allohning jazosi ularga tushdi. Garchi bu azob ularning hayotida kechikkan bo'lsa ham, oxir-oqibat ularni topdi va halok qildi. Bu – Allohning odatiy qonunidir: kim payg'ambarlarni yolg'onchiga chiqarsa, halokatga uchraydi.

Foydalar va saboqlar:

1. Payg'ambarlarni inkor qilish – eng og'ir gunohlardan biri bo'lib, insonni halokatga olib boradi. Tarixda o'tgan ummatlarning taqdiri buning yaqqol dalilidir.
2. Barcha payg'ambarlar bir xil e'tiqod va ta'limotni olib kelganlar. Shuning uchun bir payg'ambarni tan olish, barchasini tan olishni taqozo etadi.
3. Allohning jazosi kechikishi mumkin, lekin bekor bo'lmaydi. Har bir yomon ishning oqibati bor va u albatta yetib keladi.
4. Bu oyat mo'minlarga sabr va ishonch bag'ishlaydi: agar ular haq yo'lda bo'lsalar va dushmanlari ularni yolg'onchiga chiqarsa ham, oxir-oqibat haq g'alaba qozonadi, botil esa yo'q bo'lib ketadi.
5. Inson o'zini kuchli va qudratli deb hisoblasa ham, Allohning qudrati hamma narsadan ustundir. Fir'avn kabi kuchli hukmdorlar ham Allohning jazosidan qochib qutula olmaganlar.
6. Bu oyat musulmonlarga payg'ambarlarga muhabbat va ehtiromda bo'lishni, ularning yo'lini davom ettirishni o'rgatadi. Payg'ambarlarga bo'lgan muhabbat – iymonning bir qismidir.