سوره ص — آیه 85

معانی کلمات:

• لَأَمْلَأَنَّ: قطعاً پر خواهم کرد (سوگند و تأکید بر وقوع فعل).
• جَهَنَّمَ: دوزخ، آتش سوزان و عذاب جاودان.
• مِنکَ: از تو (ای ابلیس) و از نسل و پیروانت.
• مِمَّن تَبِعَکَ: کسانی که از تو پیروی کردند (در کفر و گمراهی).
• أَجْمَعِینَ: همه و تمامشان، بدون استثنا.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پس از آنکه ابلیس سوگند یاد کرد که بندگان خدا را گمراه خواهد کرد، در پاسخ به او میفرماید: «حق از من است و من جز حق نمیگویم» (این جمله در آیه قبل آمده است). سپس تأکید میکند که: به یقین، جهنم را از تو و از همه کسانی که از تو پیروی کنند - از میان فرزندان آدم - پر خواهم کرد. این وعده الهی قطعی و تخلفناپذیر است؛ یعنی ابلیس و تمام ذریه و پیروانش از جن و انس که راه او را در کفر، شرک و معصیت در پیش گیرند، همگی به دوزخ خواهند رفت و جهنم از آنان انباشته خواهد شد. این جمله، هم تهدیدی برای ابلیس و لشکریان اوست و هم هشداری برای انسانها که مبادا فریب وسوسههای شیطان را بخورند و در زمره پیروان او قرار گیرند. خداوند در این بیان، عدالت خود را نشان میدهد که هیچ کس بدون استحقاق عذاب نمیشود؛ بلکه این پیروی آگاهانه از شیطان است که انسان را به این سرنوشت شوم دچار میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. قطعیت وعده و وعید الهی: خداوند هر چه وعده دهد، حتماً انجام میدهد؛ چه وعدههای رحمت برای مؤمنان و چه وعدههای عذاب برای گمراهان. این آیه به ما اطمینان میدهد که سنت الهی در مورد مجازات بدکاران تخلفناپذیر است.
2. مسئولیتپذیری انسان: انسان مختار است و با انتخاب خود، یا پیرو رحمت الهی میشود یا پیرو شیطان. این آیه هشدار میدهد که عاقبت پیروی از شیطان، پر شدن جهنم از انسانهاست؛ پس باید در انتخاب مسیر خود دقت کنیم.
3. عدالت الهی: خداوند کسی را به جهنم نمیبرد مگر آنکه خودش با پیروی از شیطان، این راه را برگزیده باشد. بنابراین، هیچ کس نمیتواند در روز قیامت ادعا کند که خدا به او ظلم کرده است.
4. امید به رحمت در کنار ترس از عذاب: این آیه با بیان عاقبت پیروان شیطان، ما را به ترس از گناه وادار میکند؛ اما در عین حال، با دانستن اینکه خداوند عادل است و راه توبه و بازگشت را باز گذاشته، امیدوار میشویم که با ترک گناه و پیروی از پیامبران، از این سرنوشت نجات یابیم.
5. اهمیت شناخت دشمن: ابلیس دشمن قسمخورده انسان است و این آیه نشان میدهد که دشمنی او جدی و عاقبت پیروی از او هولناک است؛ پس باید هوشیار باشیم و از او فاصله بگیریم.