Niso surasi — Oyat 164

Kalimalarning ma'nolari:

• Qasasnohum — ularning xabarlarini, qissalarini hikoya qildik, aytib berdik.
• Lam naqsushum — ularning qissalarini sizga aytib bermadik, zikr qilmadik.
• Takliman — to'g'ridan-to'g'ri, vositasiz so'zlash, gapirish (bu so'z ta'kid uchun kelgan).

Tafsir:

Alloh taolo avvalgi oyatda Nuh, Ibrohim, Ismoil, Ishoq, Ya'qub, Iso va boshqa payg'ambarlarni zikr qilgan edi. Ushbu oyatda esa Alloh taolo Muhammad sollallohu alayhi vasallamga xabar bermoqda: Biz sizdan oldin ham ko'plab payg'ambarlarni yubordik. Ulardan ba'zilarining qissalarini sizga Qur'onda hikoya qilib berdik — ularning ismlarini, xabarlarini, ummatlari bilan bo'lgan voqealarini bayon qildik. Yana shunday payg'ambarlar ham borki, ularning qissalarini sizga aytib bermadik. Buning zamirida Allohning O'zigagina ma'lum bo'lgan hikmatlar bor. Zero, Qur'onda zikr qilinmagan payg'ambarlar soni juda ko'pdir.

So'ngra Alloh taolo Muso alayhissalomning sharafini alohida tilga olib: "Alloh Muso bilan rostdan ham, haqiqatan ham, vositasiz, to'g'ridan-to'g'ri gapirdi", deydi. Bu — Muso alayhissalomga berilgan ulug' bir martaba va sharafdir. Ushbu oyat Alloh taoloning "kalam" (so'zlash) sifatini tasdiqlaydi. Bu sifat Uning Zotiga munosib tarzda bo'lib, biz uni qandayligini bilmaymiz, lekin haqiqat ekaniga iymon keltiramiz. Bu yerda "takliman" so'zining kelishi ta'kid ma'nosini beradi — ya'ni Musoga bo'lgan xitob haqiqiy, shubhasiz va vositasiz bo'lgan. Bu, shuningdek, "Alloh daraxtda yaratilgan ovozni Musoga eshittirdi, xolos", degan batil e'tiqodni ham rad etadi. Alloh taolo Muso alayhissalomga O'zining haqiqiy kalomi bilan, O'zi xohlagan tarzda, O'zi xohlagan paytda gapirgan.

Foydalar va saboqlar:

1. Alloh taoloning payg'ambarlar yuborishi — Uning bandalariga bo'lgan rahmati va inoyatidir. Ular orqali odamlar to'g'ri yo'lni topadilar.
2. Qur'onda barcha payg'ambarlarning qissalari keltirilmaganligi — Qur'onning asosiy maqsadi hikoya qilish emas, balki ibrat va hidoyat ekanini ko'rsatadi. Alloh hikmat bilan ba'zilarini zikr qilgan, ba'zilarini esa zikr qilmagan.
3. Muso alayhissalomning Alloh bilan bevosita so'zlashuvi — bu uning ulug'ligini va Allohning unga bo'lgan alohida e'tiborini bildiradi. Bu esa mo'minlarga Allohning bandalari bilan yaqinligi va ularning duolarini eshitishini eslatadi.
4. Alloh taoloning "kalam" (so'zlash) sifati bor — bu Uning kamolot sifatlaridan biridir. Muso alayhissalom kabi biz ham Allohga duo qilib, Uning eshitishi va ijobat qilishiga ishonishimiz lozim.
5. Payg'ambarlar qissalarini o'rganish — mo'minning qalbini mustahkamlaydi, sabrini oshiradi va Allohning yordami har doim haq ekaniga ishonchni kuchaytiradi.