سوره نساء — آيت 167

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• كَفَرُوا: انڪار ڪيائون، ايمان نه آڻيائون.
• صَدُّوا: روڪيائون، منع ڪيائون.
• سَبِيلِ اللَّهِ: الله جو رستو، يعني اسلام ۽ هدايت جو رستو.
• ضَلُّوا: گمراهه ٿيا، رستي کان ڀٽڪي ويا.
• ضَلَالًا بَعِيدًا: تمام پري ۽ گهري گمراهي، يعني اهڙي گمراهي جيڪا حق کان تمام گهڻو پري ڪري ڇڏي.

2) آيت جي تفسير:

بيشڪ اهي ماڻهو جن الله ۽ سندس رسول کي مڃڻ کان انڪار ڪيو ۽ پاڻ ته ڪفر ۾ مبتلا رهيا، پر ٻين ماڻهن کي به الله جي رستي يعني اسلام ڏانهن اچڻ کان روڪيندا رهيا، اهي حق جي رستي کان تمام گهڻو پري ٿي ويا آهن. انهن ماڻهن ٻه وڏا ڏوهه گڏ ڪيا: هڪ پاڻ گمراهه ٿيڻ ۽ ٻيو ٻين کي به گمراهه ڪرڻ ۽ حق کان روڪڻ. اهڙيءَ طرح اهي هدايت کان ايترو پري ٿي ويا جو واپس موٽڻ ۽ سڌي رستي تي اچڻ کان تمام گهڻو پري ٿي ويا. هيءَ آيت انهن ماڻهن جي باري ۾ آهي جيڪي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي نبوت کي مڃڻ کان انڪار ڪن ٿا ۽ ٻين کي به اسلام قبول ڪرڻ کان روڪين ٿا، اهي حق کان دور ۽ گمراهي ۾ تمام گهڻو اڳتي وڌي ويا آهن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• هيءَ آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته گمراهيءَ جا درجا مختلف آهن؛ جيڪو پاڻ گمراهه هجي ۽ ٻين کي به گمراهه ڪري، تنهن جي گمراهي تمام گهڻي ۽ خطرناڪ آهي.
• اسلام جو رستو ئي حقيقي ۽ سڌو رستو آهي؛ جيڪو ان کان پري ٿيو، سو حق کان پري ٿيو.
• اسان کي گهرجي ته نه رڳو پاڻ سڌي رستي تي هلون، پر ٻين کي به نيڪي ۽ هدايت ڏانهن سڏيون ۽ حق کان روڪڻ وارن جو ساٿ نه ڏيون.
• هيءَ آيت اسان کي ترغيب ڏي ٿي ته اسلام جي رستي کي مضبوطيءَ سان پڪڙيون، ڇاڪاڻ ته اهو ئي رستو آهي جيڪو انسان کي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابيءَ ڏانهن وٺي ٿو.
• قرآن مجيد ۾ اهڙيون آيتون اسان کي خبردار ڪن ٿيون ته حق کان منهن موڙڻ ۽ ٻين کي به حق کان روڪڻ، الله وٽ وڏو ڏوهه آهي؛ تنهنڪري اسان کي هميشه حق جي ڳالهه ڪرڻ ۽ ٻين کي به حق ڏانهن سڏڻ گهرجي.