سوره نساء — آيت 66

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• كَتَبْنَا: اسان فرض ڪيو، لازم ڪيو.
• أَنِ اقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ: ته پاڻ ۾ هڪ ٻئي کي قتل ڪريو.
• أَوِ اخْرُجُوا مِن دِيَارِكُم: يا پنهنجن گهرن/وطنن مان نڪري وڃو.
• مَّا فَعَلُوهُ: اهي ان حڪم تي عمل نه ڪن ها.
• إِلَّا قَلِيلٌ مِّنْهُمْ: سواءِ انهن مان ٿورن ماڻهن جي.
• مَا يُوعَظُونَ بِهِ: جنهن نصيحت/حڪم جو انهن کي چيو پيو وڃي، يعني رسول جي اطاعت.
• تَثْبِيتًا: دلي مضبوطي، ايمان ۾ پختگي ۽ استقامت.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن ماڻهن جي باري ۾ آهي جيڪي حق کان منهن موڙيندا هئا ۽ رسول جي فيصلي جي بدران ٻين ڏانهن عدالت لاءِ ويندا هئا. الله تعاليٰ فرمايو ته جيڪڏهن اسان انهن تي اهڙو سخت حڪم لازم ڪريون ها ته پاڻ ۾ هڪ ٻئي کي قتل ڪريو، يا پنهنجا گهر ۽ وطن ڇڏي نڪري وڃو، ته انهن مان ٿورا ئي اهڙا هجن ها جيڪي ان تي عمل ڪن ها. اهو ظاهر ڪري ٿو ته انسان جي طبيعت ۾ ڪيترو نه ڪمزوري آهي ۽ الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن تي ڪهڙي رحمت ۽ آساني فرمائي ٿو.

پوءِ الله تعاليٰ فرمايو ته جيڪڏهن اهي ماڻهو ان نصيحت ۽ حڪم تي عمل ڪن ها جيڪو انهن کي ڏنو پيو وڃي ٿو، يعني رسول الله ﷺ جي اطاعت ۽ الله جي حڪمن جي پيروي، ته اهو انهن لاءِ دنيا ۽ آخرت ۾ ڪيترو نه ڀلو هجي ها، ۽ انهن جي ايمان کي وڌيڪ مضبوط ۽ پختو ڪري ڇڏي ها. يعني اطاعت نه رڳو آخرت ۾ نجات جو ذريعو آهي، پر دنيا ۾ به انسان جي زندگي کي صحيح رستي تي هلائي ٿي ۽ دل کي يقين ۾ مضبوط بڻائي ٿي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن تي اهڙا ڪم لازم نه ڪيا آهن جيڪي سندن طاقت کان ٻاهر هجن، اهو سندس رحمت ۽ مهرباني جو ثبوت آهي.
• رسول جي اطاعت ۽ الله جي حڪمن جي پيروي ۾ ئي انسان جو ڀلو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو ئي سڌو رستو آهي.
• اطاعت انسان جي ايمان کي مضبوط ڪري ٿي ۽ دل کي يقين ۾ پختو بڻائي ٿي.
• الله جي حڪمن تي عمل ڪرڻ دنيا ۽ آخرت ٻنهي ۾ ڀلائي ۽ ڪاميابي جو سبب آهي.
• قرآن مجيد انسان کي اهڙي رستي ڏانهن سڏي ٿو جيڪو سندس ئي ڀلي لاءِ آهي، ان ۾ ڪا به تڪليف يا نقصان نه آهي، پر ان ۾ ئي سچي ڪاميابي ۽ سک آهي.