سوره زخرف — آیه 57

معانی کلمات:

• ضُرِبَ مَثَلًا: مثال زده شد، به عنوان مثال ذکر شد.
• یَصِدُّونَ: سر و صدا و جنجال به پا می‌کنند، فریاد می‌کشند و به هیاهو می‌افتند.

تفسیر آیه:

هنگامی که مشرکانِ قوم تو (ای پیامبر) شنیدند که در قرآن، عیسی پسر مریم به عنوان مثال ذکر شده است — یعنی در آیه‌ای که او را به آدم تشبیه کرده و فرموده: «خداوند عیسی را از پدری خلق کرد، همان‌گونه که آدم را بدون پدر و مادر آفرید» — ناگهان قوم تو از این موضوع به جنجال و هیاهو افتادند و با خوشحالی و شادی فریاد برآوردند.

داستان از این قرار بود که وقتی آیه «إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ» (شما و آنچه غیر از خدا می‌پرستید، هیزم جهنم خواهید بود) نازل شد، مشرکان گفتند: «ما راضی هستیم که خدایان ما هم‌منزلت عیسی باشند؛ زیرا او نیز پرستش می‌شود و اگر او در آتش نیست، پس خدایان ما نیز نباید در آتش باشند.» آنان گمان می‌کردند عیسی نیز داخل در همین حکم است و چون او را معبود می‌دانستند، این آیه را بهانه‌ای برای تمسخر و اعتراض قرار دادند. اما خداوند با نازل کردن آیه «إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنَىٰ أُولَٰئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ» (کسانی که از پیش برایشان نیکی رقم خورده است، از آن [آتش] دور نگه داشته می‌شوند) پاسخ آنان را داد و روشن ساخت که عیسی از زمره کسانی است که مشمول رحمت الهی است و هرگز به آتش دوزخ وارد نخواهد شد؛ زیرا او بنده صالح خدا بود و هرگز به عبادت خود رضایت نداد. آنچه در آتش می‌افتد، معبودانی هستند که خود به پرستش شدن راضی بودند و از بت‌پرستان پیروی کردند، نه پیامبران و بندگان برگزیده خدا.

فواید و پیام‌های آیه:

1. پیروی از حق، نه پیروی از اکثریت: مشرکان به خاطر کثرت عبادت‌کنندگان عیسی، او را معیار قرار دادند و خواستند بت‌های خود را با او مقایسه کنند؛ اما قرآن به ما می‌آموزد که حق با کثرت عبادت‌کنندگان سنجیده نمی‌شود، بلکه با فرمان خداوند و بندگی خالصانه سنجیده می‌شود.
2. مقام والای پیامبران الهی: این آیه نشان می‌دهد که پیامبران و بندگان صالح خدا هرگز در زمره گمراهان و دوزخیان قرار نمی‌گیرند، حتی اگر عده‌ای آنان را نادرست بپرستند. مقام آنان نزد خدا محفوظ است و پرستش غلط دیگران به آنان آسیب نمی‌رساند.
3. پاسخ‌گویی هوشمندانه به شبهات: قرآن کریم به شبهات مشرکان با استدلال و روشنگری پاسخ می‌دهد و نشان می‌دهد که در برابر هر اعتراضی، باید با علم و منطق و بدون خشم و هیاهو برخورد کرد.
4. هشدار درباره عاقبت بت‌پرستی: آیه به ما می‌آموزد که هر معبودی که غیر از خدا پرستیده شود و خود نیز به این پرستش راضی باشد، سرنوشتی جز آتش ندارد؛ بنابراین باید مراقب باشیم که هیچ چیز و هیچ کس را در کنار خداوند عبادت نکنیم و تنها او را بپرستیم.