سوره دخان — آیه 49

معانی کلمات:

• ذُقْ: بچش (این عذاب را).
• الْعَزِیزُ: آن که قدرتمند و شکستناپذیر است؛ در اینجا به صورت تمسخرآمیز به کار رفته است.
• الْکَرِیمُ: آن که بزرگوار و بخشنده است؛ در اینجا نیز با لحن تمسخر و توبیخ بیان شده است.

تفسیر آیه:

در این آیه، خداوند متعال سخن کسانی را که در دنیا خود را عزیز و بزرگوار میپنداشتند و بر قوم خود تکبر میورزیدند، به تصویر میکشد. به این شخص گناهکار و شقی که در آتش دوزخ گرفتار شده است، با لحنی تمسخرآمیز و توبیخکننده گفته میشود: «بچش این عذاب را!» سپس با کنایهای تلخ و طعنهآمیز به او میگویند: «تو همان کسی هستی که در میان قوم خود عزیز و بزرگوار بودی و گمان میکردی هیچکس نمیتواند به تو آسیب برساند و در برابر خواستههایت مانعی ایجاد کند.» این جمله در حقیقت تمسخر و سرزنش اوست؛ زیرا عزت و کرامتی که او در دنیا به آن میبالید، در برابر عذاب الهی هیچ ارزشی ندارد و نتوانسته او را از این عذاب رهایی بخشد. این بیان، نشاندهنده ذلت و خواری او در برابر قدرت بیپایان خداوند است.

فواید و درسهای آیه:

1. هشدار درباره تکبر و غرور: این آیه به انسانها میآموزد که تکبر و فخرفروشی به داشتههای دنیوی، مانند قدرت، ثروت یا مقام، هیچ ارزشی در برابر خداوند ندارد و ممکن است انسان را به عذاب ابدی دچار کند.
2. عدالت الهی: خداوند با این تمسخر، عدالت خود را نشان میدهد؛ کسانی که در دنیا به دیگران ظلم میکردند و خود را برتر میدانستند، در آخرت به ذلت و خواری میافتند.
3. اهمیت تواضع و فروتنی: انسان باید در برابر خداوند و خلق او فروتن باشد و بداند که عزت واقعی تنها از آنِ خداست و هر کس در پی عزت است باید آن را از خدا بخواهد.
4. بیداری وجدان: این آیه برای کسانی که در دنیا به قدرت و ثروت خود مغرور شدهاند، هشداری است تا پیش از فرا رسیدن مرگ، به فکر توبه و بازگشت به راه حق باشند و از عاقبت تلخ تکبر بترسند.