سوره مائده — آیه 76

معانی کلمات:

• «ضَرًّا»: زیان و آسیب.
• «نَفْعًا»: سود و منفعت.
• «السَّمِيعُ»: بسیار شنونده (شنوندهٔ همه چیز).
• «الْعَلِيمُ»: بسیار دانا (دانای به همه چیز).

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به این کافران و مشرکان بگو: آیا شما به جای خداوند، موجوداتی را عبادت میکنید که نه مالک هیچ زیانی برای شما هستند و نه مالک هیچ سودی؟ آنها نه میتوانند به شما آسیب برسانند و نه خیری به شما برسانند؛ پس عبادتشان چه معنا و فایدهای دارد؟ این معبودانِ دروغین، عاجز و ناتواناند و هیچ اختیاری از خود ندارند. اما خداوند متعال، یگانه کسی است که مالک همه چیز است؛ اوست که زیان و سود را در دست دارد و تنها اوست که شایسته پرستش است. خداوند، «سمیع» است؛ یعنی شنوای همه گفتارهای شماست و هیچ سخنی از او پنهان نمیماند، و «علیم» است؛ یعنی به همه اعمال و نیات شما آگاه است و هیچ چیزی بر او پوشیده نیست. او بر اساس همین علم و آگاهی، شما را در برابر اعمالتان جزا خواهد داد.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید و یکتاپرستی: این آیه به ما میآموزد که تنها خداوند شایسته عبادت است و هر معبود دیگری که نفع و ضرری ندارد، باطل و بیارزش است.
2. توجه به قدرت مطلق خدا: خداوندی که شنوا و داناست، بر همه چیز احاطه دارد؛ پس انسان باید در همه حال مراقب گفتار و کردار خود باشد و بداند که هیچ کاری از دید او پنهان نیست.
3. بیداری وجدان: این آیه انسان را به تفکر دعوت میکند که چرا موجودی ناتوان را میپرستد که حتی نمیتواند کوچکترین آسیبی را از او دفع کند یا خیری به او برساند؛ این خود دلیلی روشن بر بیهودگی شرک است.
4. امید و آرامش: دانستن اینکه خداوند شنوا و داناست، به مؤمن آرامش میدهد که در تمام سختیها و نیازمندیها، تنها او را بخواند و از او یاری بطلبد، چرا که او به حال بندگانش آگاه است و دعای آنان را میشنود.