Sure Mâide — Ayet 77

Kelime Anlamları:

• Teglû (تَغْلُوا): Aşırı gitmek, haddi aşmak, ölçüyü kaçırmak.
• Ğayr el-Hakk (غَيْرَ الْحَقِّ): Hakkın dışına çıkarak, doğru olmayan bir şekilde.
• Ehvâ (أَهْوَاء): "Hevâ" kelimesinin çoğuludur; nefsin arzuları, kişisel istek ve tutkular.
• Dallet (ضَلَّتْ): Doğru yoldan sapmak, hidayetten uzaklaşmak.
• Sevâ es-Sebîl (سَوَاءِ السَّبِيلِ): Dosdoğru yol, orta yol, hakikat üzere olan yol.

Tefsir:

Ey Resûl! Bu âyet-i kerîmede Yüce Allah, sana, Ehl-i Kitap’a (özellikle Hristiyanlara) şu önemli uyarıyı iletmeni emrediyor: "Din konusunda aşırılığa gitmeyin, haddi aşmayın!" Çünkü din, Allah'ın koyduğu sınırlar içinde yaşanır; bu sınırları aşmak, kişiyi hakikatten uzaklaştırır. Hristiyanlar, Hz. İsa (a.s.) hakkında aşırıya kaçarak onu Allah'ın oğlu mertebesine çıkarmışlar, böylece tevhid inancını bozmuşlardır. Oysa peygamberler, Allah'ın seçkin kullarıdır; onlara saygı duymak gerekir ama onları ilâhlaştırmak, apaçık bir sapkınlıktır.

Allah Teâlâ burada yalnızca Hristiyanları değil, tüm insanlığı ilgilendiren evrensel bir ilkeyi hatırlatır: Dinde aşırılık da, kusur da yerilmiştir. Orta yolu tutmak, Allah'ın emrettiği ölçülere uymak esastır. Bu sebeple müminler, ibadetlerinde, inançlarında ve davranışlarında ifrat (aşırılık) ve tefritten (ihmal) kaçınmalıdır.

Ardından Allah Teâlâ şöyle buyurur: "Sizden önce sapmış, birçoklarını da saptırmış ve doğru yoldan iyice uzaklaşmış bir topluluğun arzularına uymayın." Burada kastedilen, Ehl-i Kitap'ın ataları ve önderleridir. Onlar, kendi hevâ ve heveslerine uyarak dini tahrif etmişler, hakikati çarpıtmışlar ve pek çok insanı da bu sapkınlığa sürüklemişlerdir. Hz. Muhammed (s.a.v.) gönderildiğinde ise onlar, bu son peygambere iman etmeyerek ikinci bir sapkınlığa daha düşmüşler ve dosdoğru yoldan tamamen uzaklaşmışlardır.

Bu âyet, bizlere şu dersi verir: Din, Allah'ın kitabı ve Resûlü'nün sünnetiyle belirlenir; kişisel arzular, ataların körü körüne taklidi veya toplum baskısı dinin kaynağı olamaz. Hevâya uymak, insanı hem dünyada hem ahirette hüsrana sürükler. Mümin, aklını ve kalbini vahye teslim ederek her türlü aşırılıktan uzak, dengeli ve istikamet üzere bir hayat yaşamalıdır.

Sevgili kardeşim! Bu âyet, bizlere İslam'ın ne kadar makul ve dengeli bir din olduğunu gösterir. Bizler, peygamberleri severiz ama onları ilâhlaştırmayız; onlara saygı duyarız ama onları Allah'ın kulu ve elçisi olarak biliriz. İşte bu denge, bizi sapkınlıklardan korur ve bizi Allah'ın rızasına ulaştırır. Öyleyse gelin, hep birlikte Kur'an'ın bu çağrısına kulak verelim; dinimizde aşırılıktan, hevâ ve heveslerden uzak duralım ve dosdoğru yol üzere sabit kalalım. Unutmayalım ki kurtuluş, ancak Allah'ın ipine sımsıkı sarılmakla ve Resûlü'nün yolunu izlemekle mümkündür.