سوره رحمن — آیه 13

معانی کلمات:

• آلاء: جمع «أَلی» (مانند قَفا)، به معنای نعمتها و بخششهای فراوان.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، دروغ میشمارید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

ای پرسش توبیخآمیز و بیدارکننده از سوی پروردگار جهانیان است که خطاب به هر دو گروه جن و انس میفرماید: پس کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و دروغ میپندارید؟ این آیه در حقیقت یادآوری نعمتهای بیشمار الهی است؛ نعمتهایی که هم جن و هم انس در آن غرقاند و نمیتوانند حتی یکی از آنها را بهطور کامل شمارش کنند. این نعمتها شامل نعمتهای دینی مانند هدایت، ایمان، قرآن و پیامبران، و نعمتهای دنیوی مانند آفرینش آسمانها و زمین، خورشید و ماه، باران و گیاهان، و هزاران موهبت دیگر است که هر لحظه شامل حال بندگان میشود.

خداوند این آیه را سی و یک بار در سوره رحمن تکرار کرده است تا بندگان را به شکرگزاری وادارد و آنان را از کفران نعمت برحذر دارد. نقل است که پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) این سوره را بر اصحاب تلاوت فرمود و چون به این آیه رسید، جن در پاسخ گفتند: «خدایا! ما هیچیک از نعمتهای تو را انکار نمیکنیم؛ پس ستایش و سپاس مخصوص توست.» این پاسخ نشان میدهد که بنده مؤمن وقتی نعمتهای خدا را میشنود، باید به آنها اقرار کند و شکرگزار باشد، نه اینکه آنها را انکار نماید.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای خداوند آنقدر زیاد و متنوع است که انسان هرگز قادر به شمارش آنها نیست؛ پس باید همواره در حال شکر و سپاس باشد.
• تکرار این آیه در سوره رحمن، بیداری وجدان و توجه به الطاف الهی است تا بندگان از غفلت خارج شوند و محبت خدا را در دل زنده کنند.
• این آیه به ما میآموزد که در برابر هر نعمتی، حتی کوچکترین آنها، باید زبان به حمد و ثنای الهی بگشاییم و هرگز ناسپاسی نکنیم.
• خطاب به جن و انس نشان میدهد که همه موجودات مکلف، در برابر نعمتهای خدا مسئولاند و باید پاسخگوی شکرگزاری خود باشند.
• انکار نعمتهای الهی نهتنها ناسپاسی است، بلکه انسان را از مسیر هدایت دور میکند؛ در حالی که اقرار به نعمتها، ایمان را تقویت و قلب را به خدا نزدیک میسازد.