Rahmon surasi — Oyat 13

Kalimalarning ma'nolari:

• آلَاءِ: Ne'matlar, in'omlar, yaxshiliklar. Bu so'z "aly" ildizidan olingan bo'lib, ko'plik shaklida kelib, son-sanoqsiz ne'matlar ma'nosini anglatadi.
• تُكَذِّبَانِ: Inkor qilasizlar, yolg'on deb hisoblaysizlar. Bu yerda ikkilik shaklida kelib, ikki toifaga — inson va jinga ishora qiladi.

Tafsir:

Ey insonlar va jinlar jamoasi! Robbingizning sizlarga bergan son-sanoqsiz ne'matlari — diniy va dunyoviy in'omlari, marhamatlari va yaxshiliklari borasida qaysi birini yolg'on deb hisoblaysizlar? Ya'ni, Allohning sizga ato etgan barcha ne'matlari — yaratilishingiz, rizqingiz, hidoyati, payg'ambarlar yuborilishi, kitoblar nozil qilinishi, jannat va do'zax haqidagi xabarlar — bularning qaysi birini inkor eta olasizlar?

Bu savol ta'na va ogohlantirish tarzida kelgan bo'lib, inson va jinni birgalikda xitob qiladi. Alloh taolo o'z ne'matlarini sanab, ularni eslatib, so'ngra "qaysi birini yolg'on deb hisoblaysizlar?" deb so'raydi. Bu savol ularni ojiz qoldiradi, chunki ular hech qaysi ne'matni inkor eta olmaydilar.

Payg'ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam) bu surani jinlarga o'qiganlarida, jinlar har bir "فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ" oyati kelganda: "Ey Robbimiz! Sening ne'matlaringdan hech birini yolg'on deb hisoblamaymiz, Senga hamd bo'lsin!" deb javob berganlar. Bu esa mo'min bandaning ne'matlar zikr qilinganda shukr qilishi va hamd aytishi lozimligiga dalildir.

Bu oyat suraning oxirigacha o'ttiz bir marta takrorlanadi. Bu takrorlash ne'matlarning ko'pligiga, ularning qadrini ulug'lashga va inkor qiluvchilarni tanbeh qilishga ishoradir. Har bir ne'mat zikr qilingandan so'ng, shu savol takrorlanib, inson va jinni o'sha ne'matni tan olishga va shukr qilishga chorlaydi.

Foydalar:

1. Alloh taoloning ne'matlari shunchalik ko'pki, ularni sanab bo'lmaydi. Har bir nafas, har bir lahzada biz Uning ne'matlari ichida yashaymiz.
2. Ne'matlar zikr qilinganda, bandaning vazifasi shukr qilish va hamd aytishdir. Chunki ne'matni tan olish va shukr qilish — ne'matning davomiyligiga sabab bo'ladi.
3. Bu oyat inson va jinning barchasiga umumiy xitob bo'lib, ularning hammasi Allohning bandalari ekanini va Uning ne'matlariga muhtoj ekanini eslatadi.
4. Ne'matlarni inkor qilish — katta gunohdir. Chunki inson o'ziga berilgan yaxshiliklarni tan olmasa, bu noshukurlik va kibrga dalolat qiladi.
5. Islom dini ne'matlarga shukr qilishni o'rgatadi va bu orqali inson qalbini Allohga bog'laydi, uni kamtarlikka va minnatdorchilikka yetaklaydi.