Аль-Анам сүресі — Аят 142

1. Сөздердің мағынасы:

• الْأَنْعَامِ — төрт түлік мал (түйе, сиыр, қой, ешкі).
• حَمُولَةً — жүк артуға жарамды, үлкен әрі биік мал (ірі түйелер).
• فَرْشًا — жүк артуға жарамсыз, жерге жақын, кішкентай мал (түйенің кішкентайлары, қой-ешкі сияқтылар).
• خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ — шайтанның іздері, яғни оның адамды адасушылыққа бастайтын жолдары мен амалдары.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала осы аятта Өзінің шексіз рақымы мен қамқорлығын тағы да еске салады: Ол адамдарға төрт түлік малдан екі түрлісін жаратты. Бірі — жүк артуға, мінуге жарамды үлкен әрі күшті мал, мысалы ірі түйелер. Екіншісі — денесі кішкентай, жерге жақын жүретін, жүк артуға жарамсыз мал, мысалы қой, ешкі және түйенің кішкентайлары. Осы малдардың бәрін Аллаһ адам баласына пайдалану үшін берген.

Содан кейін Аллаһ адамдарға былай деп бұйырады: «Аллаһ сендерге ризық етіп берген нәрселерден жеңдер». Яғни Ол адал етіп берген малдардың етін, сүтін және басқа да пайдаларын жеп-ішіңдер. Бірақ Аллаһ рұқсат еткен нәрсені өз беттеріңше арам деп, ал арам еткен нәрсені адал деп өзгертпеңдер. Мұндай іс — шайтанның жолына еру. Шайтан адамды әрдайым Аллаһтың шектеулерін бұзуға, өз бетінше үкім шығаруға итермелейді. Мушриктер дәл осылай істеп, Аллаһ арам етпеген кейбір малдарды өздеріне арам деп, ал кейбіреулерін адал деп белгілеп алған болатын. Сондықтан Аллаһ: «Шайтанның іздеріне ермеңдер!» — деп ескертеді. Шынында да, шайтан адам баласына ашық жау. Ол адамның Аллаһқа қарсы күнә жасауын, Оның бұйрықтарынан бас тартуын қалайды. Оның жаулығы соншалықты айқын, сондықтан оған еру — адамның өзіне-өзі зиян келтіруі.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Аллаһ Тағала адамдарға төрт түлік малды үлкен рақым етіп берген. Олар — адам өмірінің ажырамас бөлігі: көлік, азық, киім-кешек көзі. Бұл — Аллаһтың шексіз мейірімінің бір көрінісі.
• Аллаһ берген ризықты жеу — рұқсат, тіпті Ол мұны бұйырады. Ислам діні адамды дүниеден безінуге шақырмайды, керісінше, Аллаһ берген адал нығметтерді пайдалануға баулиды.
• Дінде өз бетінше «бұл арам, бұл адал» деп үкім шығаруға болмайды. Тек Аллаһ пен Оның Елшісі ғана адал мен арамды белгілейді. Бұл — Исламның әділдігі мен айқындығының белгісі.
• Шайтанның іздеріне еру — адамды Аллаһтың жолынан тайдыратын қауіпті қадам. Сондықтан әрбір мұсылман өз ісінде, сөзінде және үкімінде шайтанның айласына алданбауы керек.
• Шайтанның адамға деген жаулығы ашық әрі үздіксіз. Ол адамды азғырудан ешқашан таңбайды. Бұны білу — адамды сақтандырады және Аллаһқа деген құлшылықта берік болуға көмектеседі.
• Ислам — адамды шамадан тыс шектеуге шақырмайтын, керісінше, Аллаһ берген нығметтерді адал жолмен пайдалануға бағыттайтын табиғи әрі жеңіл дін. Бұл — Исламның адам табиғатына сай келетіндігінің дәлелі.