An'om surasi — Oyat 28

Kalimalarning ma'nolari:

• Bada lahum: ularga oshkor bo'ldi, namoyon bo'ldi.
• Yukhfuna: yashirgan edilar, sir tutgan edilar.
• Ruddu: qaytarilgan bo'lsalar (dunyoga).
• La'addu: qaytgan bo'lar edilar.
• Nuhu anhu: undan qaytarilgan narsa (kufr va gunohlar).

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda ularning "Agar biz dunyoga qaytarilsak, albatta, imon keltirgan bo'lardik" degan so'zlarini rad etmoqda. Ularning bu da'volari yolg'ondir. Chunki qiyomat kunida ularning oldida o'zlarining ilgari yashirgan narsalari — ya'ni ichki yolg'onlari, riyokorliklari va qilgan yomon amallari oshkor bo'lib qoladi. Ular dunyoda payg'ambarlarga va mo'minlarga o'zlarini boshqacha ko'rsatishar, lekin ichlarida kufr va shirkni yashirishar edi. Qiyomat kuni ularning a'zolari (qo'llari, oyoqlari, tillari) guvohlik berib, ularning yashirin qilgan ishlarini fosh qiladi.

Agar ularning bu orzulari amalga oshib, dunyoga qaytarilgan taqdirda ham, ular o'zlarining eski odatlariga — Alloh taolo qaytargan kufr, shirk va gunoh ishlariga qaytgan bo'lar edilar. Chunki ularning qalblarida iymon yo'q edi, faqat azobni ko'rgach, qo'rquvdan shunday deyishgan edi. Ular "Agar qaytarilsak, imon keltiramiz" degan so'zlarida ham mutlaqo yolg'onchidirlar. Bu so'zlar ularning azobni ko'rgandagi beixtiyor chiqargan nolalari edi, chin dildan qilgan tavbalari emas edi.

Foydalar:

1. Niyat va ichki holatning muhimligi: Insonning qalbidagi holatni Alloh biladi. Yashirin kufr va riyokorlik qiyomat kuni fosh bo'ladi. Shuning uchun har bir musulmon o'z ichki dunyosini pok tutishi, zohiriy amallari bilan botiniy holati bir xil bo'lishiga harakat qilishi lozim.
2. Tavbaning qabul sharti: Haqiqiy tavba azobni ko'rgandan keyin emas, balki dunyoda, hayot paytida qilinadi. Qiyomat kuni yoki o'lim to'shagida qilingan "tavba" qabul qilinmaydi. Shuning uchun imkon boricha ertaroq, sog'lom paytimizda Allohga qaytishimiz kerak.
3. Yolg'on da'volarning fosh bo'lishi: Inson o'zini qanday ko'rsatmasin, oxiratda uning barcha sirlari oshkor bo'ladi. A'zolari uning qilgan har bir ishiga guvohlik beradi. Bu esa bizni har doim rostgo'y bo'lishga va amallarimizni to'g'rilashga undaydi.
4. Allohning adolati: Bu oyat Alloh taoloning mutlaq adolatini ko'rsatadi. U hech kimga zulm qilmaydi, balki har kimning qilgan amaliga yarasha mukofot yoki jazo beradi. Bu haqiqat mo'minlarga sabr va taqvo bilan yashashga kuch bag'ishlaydi.