سوره عبس — آیه 23

معانی کلمات:

• کَلَّا: حرف ردع و زجر است؛ یعنی چنین نیست که او میپندارد.
• لَمَّا: به معنای «هنوز» است و نفی را تأکید میکند.
• یَقْضِ: از «قضاء» به معنای انجام دادن و به پایان رساندن کاری.
• أَمَرَهُ: آنچه خداوند به او فرمان داده است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از بیان نعمتهای بزرگ خود به انسان — از آفرینش او از نطفهای ناچیز، فراهم کردن روزی، و هدایت او به راه خیر و شر — در این آیه میفرماید: «هرگز چنین نیست که انسان تصور میکند!» او گمان میکند که وظایف خود را در برابر پروردگارش انجام داده و حق شکرگزاری را ادا کرده است، اما چنین نیست؛ او هنوز حتی یک لحظه به آنچه خداوند فرمان داده بود، عمل نکرده است. انسان کافر و ناسپاس، نه ایمان آورده و نه از دستورات الهی پیروی کرده است؛ بلکه در برابر نعمتهای بیپایان پروردگار، راه کفر و نافرمانی را در پیش گرفته است. این آیه هشدار میدهد که انسان تا زمانی که بهطور کامل از فرمانهای الهی پیروی نکند و به عهد خود با خدا وفادار نماند، نمیتواند ادعای انجام وظیفه کند. او باید بداند که حساب و کتابی در پیش است و هیچ کس بدون انجام فرمانهای الهی رستگار نخواهد شد.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان نباید به اعمال اندک خود مغرور شود و گمان کند که همه وظایفش را انجام داده است؛ بلکه باید همواره در مسیر اطاعت از خداوند کوشا باشد.
• این آیه یادآور میشود که نعمتهای الهی بر ما بسیار است و در برابر این همه نعمت، شکرگزاری و بندگی ما بسیار اندک است؛ پس باید فروتن باشیم و از خداوند توفیق طلب کنیم.
• آیه ما را به خودسازی و محاسبه نفس دعوت میکند تا پیش از فرا رسیدن روز حساب، کوتاهیهای خود را جبران کنیم و به فرمانهای الهی گردن نهیم.
• این هشدار، انگیزهای است برای مؤمنان که هرگز از انجام واجبات و ترک محرمات غافل نشوند و همواره در طلب رضایت پروردگار باشند.