Abasa surasi — Oyat 23

Kalimalarning ma'nolari:

• Kallā (كَلَّا): Yo'q, unday emas! (Rad etish, qaytarish uchun).
• Lammā (لَمَّا): Hali, hanuz (inkor ma'nosida).
• Yaqḍi (يَقْضِ): Ado qilmadi, bajo keltirmadi, tugatmadi.
• Mā amarah (مَا أَمَرَهُ): Uning (Allohning) buyurgan narsasini, ya'ni amr qilgan farzlarini.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda insonning o'zini tutishini rad etib, unga tanbeh bermoqda: "Yo'q, unday emas! Inson hali o'ziga buyurilgan narsani bajo keltirmagan, ado qilmagan." Ya'ni, kofir yoki gunohkor inson o'zini Allohning amrini bajarib, Unga bo'lgan qarzini ado etgan deb o'ylashi yoki da'vo qilishi mutlaqo noto'g'ridir. Chunki u hali Alloh taolo o'ziga farz qilgan iymon keltirish, Unga ibodat qilish, buyruqlarini bajarish va qayta tirilishga ishonish kabi vazifalarni to'liq bajarmagan. U hali bu amallarni qilish bosqichiga ham yetmagan. Inson o'limidan oldin o'ziga yuklangan barcha shariat vazifalarini ado etishi lozim edi, lekin u buni qilmadi. Bu oyat insonning ojizligini va Alloh oldidagi qarzdorligini eslatib, uni o'z gunohlaridan qaytarishga chorlaydi.

Foydalar:

1. Inson hech qachon Allohning buyruqlarini to'liq bajo keltirdim, deb da'vo qilmasligi kerak, chunki Allohning haqqi cheksizdir va bandaning ibodati doim kamchilikdan xoli emas.
2. Bu oyat insonni o'z nafsiga berilib, Allohning amrlarini yengil sanashdan ogohlantiradi va uni doimiy ravishda ibodat va toatga undaydi.
3. Islomda insonning asosiy maqsadi — Allohning roziligini topish uchun Uning buyurganlarini bajarishga intilishdir. Bu esa insonni dunyoda ham, oxiratda ham baxt-saodatga yetaklaydi.
4. Inson o'z hayotini hisob-kitob qilib, hali qilishi kerak bo'lgan amallarini bilib, ularni ado etishga shoshilishi lozim, chunki o'lim qachon kelishini hech kim bilmaydi.