Fajr surasi — Oyat 24

Kalimalarning ma'nolari:

• Yā laytanī – "Qani edi" yoki "koshki" degan ma'noni bildiradi, afsus-nadomat ifodasidir.
• Qaddamtu – "Oldinroq yuborgan bo'lsam" yoki "taqdim etgan bo'lsam" deganidir.
• Li-ḥayātī – "Hayotim uchun", ya'ni haqiqiy va abadiy hayot bo'lgan oxirat hayoti uchun.

Tafsir:

Bu so'zni inson o'lim lahzasida yoki qiyomat kunida, oxirat azobini ko'rgan paytida aytadi. U o'sha paytda qattiq afsus-nadomat bilan: "Qani edi, dunyoda yashab o'tgan umrimda yaxshi amallar qilgan bo'lsam, imon va taqvo bilan hayot kechirgan bo'lsam, o'sha amallarimni mana shu haqiqiy hayotim – oxirat hayoti uchun oldindan yuborgan bo'lsam edi", deydi.

U dunyo hayotini o'tkinchi va yolg'onchi deb bilgan, ammo oxirat hayoti abadiy va haqiqiydir. O'sha kuni u o'z qilmishlariga pushaymon bo'lib, dunyoda qilgan har bir yaxshi amali unga nur va najot bo'lishini anglaydi. Lekin bu nadomat endi foyda bermaydi, chunki imtihon tugagan, amal qilish vaqti o'tib ketgan.

Bu holat – insonning o'z gunohlari va beparvoligi tufayli qattiq azob chekishidir. U o'sha paytda o'ziga zulm qilganini tan oladi va afsus-nadomat bilan yonadi, lekin bu pushaymonlik unga hech qanday foyda keltirmaydi.

Foydalar:

1. Dunyoni imtihon joyi deb bilish: Bu oyat bizga dunyo hayoti o'tkinchi ekanini va asl hayot oxiratda ekanini eslatadi. Shuning uchun aqlli inson o'zini shu imtihonga tayyorlaydi.
2. Yaxshi amallarni kechiktirmaslik: Inson har bir imkoniyatdan foydalanib, yaxshi amallarni oldindan qilishi kerak. Chunki o'lim qachon kelishini hech kim bilmaydi va kechiktirilgan har bir amal pushaymonlikka sabab bo'lishi mumkin.
3. Imon va taqvoning ahamiyati: Oyatda "hayotim uchun" deyilgani – oxirat hayoti uchun faqat imon va solih amallar foyda berishini ko'rsatadi. Dunyoviy boylik, mansab va zavq-shavq hech qanday foyda bermaydi.
4. Nadomatdan oldin harakat qilish: Bu oyat insonni hushyorlikka chorlaydi – bugun qiladigan har bir yaxshi ish, har bir sajda, har bir xayrli so'z ertaga bizning najotimizga sabab bo'ladi. Pushaymonlik qilishdan oldin amal qilish kerak.
5. Allohning rahmatiga umid: Garchi bu oyat azob va nadomatni tasvirlasa ham, u bizga Allohning adolatini va oxirat haqiqatini eslatadi. Bu esa mo'minni to'g'ri yo'lda mustahkamlaydi va gunohlardan saqlanishga undaydi.