سوره فاتحہ — آيت 3

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• الرَّحْمَٰنِ: اهو الله جو نالو آهي، جنهن جي رحمت دنيا ۾ سڀني مخلوقن تي عام آهي — مؤمن، ڪافر، انسان، جانور، ۽ ٻيا سڀئي.
• الرَّحِيمِ: اهو به الله جو نالو آهي، جنهن جي خاص رحمت آخرت ۾ صرف مؤمنن سان لاڳو ٿيندي.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت سورة فاتحہ جي پهرين آيت ۾ بيان ڪيل الله جي حمد ۽ ثنا جو تسلسل آهي. الله تعاليٰ پنهنجي ذات کي ٻن عظيم نالن سان متعارف ڪرايو آهي: ”الرَّحْمَٰنِ“ ۽ ”الرَّحِيمِ“.

”الرَّحْمَٰنِ“ جو مطلب اهو آهي ته الله جي رحمت بيحد وسيع ۽ وڏي آهي، جيڪا هن دنيا ۾ سڀني مخلوقن کي ڍڪي ٿي. مسلمان هجن يا غير مسلم، انسان هجن يا حيوان، سڀ الله جي رحمت جو فيض حاصل ڪري رهيا آهن. هي نالو الله جي رحمت جي وسعت ۽ عموميت ڏانهن اشارو ڪري ٿو.

”الرَّحِيمِ“ جو مطلب اهو آهي ته الله جي خاص ۽ دائمي رحمت آخرت ۾ صرف مؤمنن لاءِ هوندي. يعني دنيا ۾ رحمت عام آهي، پر آخرت ۾ الله جي خاص رحمت ۽ بخشش صرف انهن کي ملندي جيڪي ايمان آڻيندا ۽ نيڪ عمل ڪندا.

ٻئي نالا گڏجي الله جي رحمت جي ڪمال ۽ جامعيت کي ظاهر ڪن ٿا — هڪ طرف سندس رحمت جي وسعت ۽ ٻئي طرف سندس رحمت جي خاص عنايت ۽ محبت مؤمنن سان.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي رحمت جو ذڪر بار بار ڪري ٿو، جنهن مان معلوم ٿئي ٿو ته رحمت سندس صفتن ۾ سڀ کان نمايان آهي.
• ”الرَّحْمَٰنِ“ ۽ ”الرَّحِيمِ“ ٻڌائين ٿا ته الله جي رحمت نه صرف دنيا ۾ پر آخرت ۾ به مؤمنن جو سهارو آهي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته الله کي سڏڻ وقت سندس رحمت وارن نالن سان سڏيون، ڇاڪاڻ ته هو ٻڌندڙ ۽ رحم ڪرڻ وارو آهي.
• الله جي رحمت تي يقين رکڻ دل ۾ اميد ۽ اميد جوڳو پيدا ڪري ٿو ۽ انسان کي نيڪ عملن ڏانهن راغب ڪري ٿو.
• هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته اسلام ۾ الله جو تصور محبت، رحمت ۽ شفقت سان ڀريل آهي — اهو ئي سبب آهي جو قرآن مجيد جي هر سورة جي شروعات ”بسم الله الرحمن الرحيم“ سان ٿئي ٿي.
• جيڪڏهن اسان الله جي رحمت کي سمجهون ۽ ان تي ايمان آڻيون، ته اسان جي دلين ۾ نرمي، ٻين سان شفقت ۽ بخشش جو جذبو پيدا ٿيندو — اهو ئي اسلام جو پيغام آهي.