سوره حجر — آیه 32

معانی کلمات:

• ما لَكَ: یعنی چه چیز تو را بازداشت؟ / چه شد که تو...؟
• أَلّا تَكُونَ: اینکه نباشی / اینکه از آنان نباشی.
• السّاجِدین: سجدهکنندگان (فرشتگان).

تفسیر آیه:

پس از آنکه خداوند فرمان سجده بر آدم را به فرشتگان و ابلیس داد و همه فرشتگان سجده کردند، اما ابلیس سرپیچی کرد و از سجده خودداری نمود، خداوند او را مورد خطاب قرار داد و با لحنی توبیخآمیز فرمود: «ای ابلیس! چه چیز تو را بازداشت و مانع تو شد که با فرشتگان سجدهکننده نباشی و همراه آنان به فرمان من گردن ننهی؟» این پرسش، نه برای آگاهی خداوند (که به همهچیز داناست)، بلکه برای اتمام حجت بر ابلیس و آشکار شدن عذر و بهانه او در برابر همه فرشتگان و موجودات بود تا بدینسان، عصیان و تکبر او رسوا گردد و هیچ بهانهای برای او باقی نماند. این خطاب، نشاندهنده شأن والای سجده بر آدم و اهمیت اطاعت از فرمان الهی است، و نیز بیانگر آن است که ابلیس با این سرپیچی، خود را از صف فرمانبرداران جدا کرد و در زمره نافرمانان قرار داد.

فواید و پیامهای آیه:

• اطاعت از فرمان خداوند، حتی اگر حکمت آن برای ما روشن نباشد، بر همه مخلوقات واجب است و هیچکس حق ندارد در برابر امر پروردگار سستی یا اعتراض کند.
• تکبر و خودبرتربینی، ریشه اصلی نافرمانیها و سقوط انسانهاست؛ همانگونه که ابلیس را از مقام قرب الهی دور کرد.
• خداوند پیش از مجازات، با بنده خود گفتوگو و اتمام حجت میکند تا عدالت او کاملاً آشکار باشد و هیچ بهانهای برای گناهکار باقی نماند.
• سجده بر آدم، نشانه کرامت و برتری انسان در نظام آفرینش است و این کرامت، مسئولیتآور است و باید در برابر خالق، خاضع و مطیع باشیم.
• این آیه به ما میآموزد که هرگز از صف بندگان مطیع خدا جدا نشویم و با فروتنی و تسلیم، در زمره ساجدان و فرمانبرداران درگاه الهی قرار گیریم تا از رحمت و رضوان او بهرهمند شویم.