سوره حجر — آیه 31

معانی کلمات:

• إِلَّا: به معنای «مگر» یا «جز» است که برای استثنا به کار میرود.
• أَبَىٰ: به معنای «خودداری کرد» و «امتناع ورزید» است؛ یعنی با وجود فرمان، از انجام آن سر باز زد.
• السَّاجِدِينَ: جمع «ساجد» به معنای «سجدهکنندگان» است که در اینجا به فرشتگان اشاره دارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به بیان سرپیچی ابلیس از فرمان خود میپردازد. پس از آنکه خداوند به فرشتگان فرمان داد تا در برابر آدم (علیهالسلام) سجده کنند، همگی فرمانبرداری کردند و سجده نمودند، اما ابلیس از این فرمان سرپیچی کرد و از سجده کردن با فرشتگان خودداری ورزید. ابلیس در ظاهر در میان فرشتگان بود و با آنها همراهی میکرد، اما از جنس آنها نبود و از جن بود. او به دلیل تکبر و خودبرتربینی، از اطاعت فرمان پروردگار سرباز زد و حاضر نشد در صف سجدهکنندگان قرار گیرد. این آیه نشان میدهد که ابلیس با وجود آنکه در جمع فرشتگان بود، به دلیل نافرمانی و تکبر، از رحمت الهی رانده شد و جایگاه خود را از دست داد.

فواید و پیامهای آیه:

• اطاعت از فرمان خداوند باید مطلق و بدون قید و شرط باشد؛ حتی اگر درک حکمت آن برای ما ممکن نباشد، مانند سجده فرشتگان به آدم که نشانهای از کرامت انسان بود.
• تکبر و خودبرتربینی، سرآغاز سقوط و دوری از رحمت الهی است؛ همانگونه که ابلیس را از مقام قرب الهی محروم کرد.
• همراهی ظاهری با مؤمنان کافی نیست؛ آنچه مهم است، اطاعت قلبی و عملی از دستورات پروردگار است.
• این آیه به انسان هشدار میدهد که مبادا مانند ابلیس، به دلیل مقام، دانش یا نسب خود، از فرمان خدا سرپیچی کند و گرفتار عاقبت شومی شود که او دچار آن گردید.