سوره بقرہ — آيت 78

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• أُمِّيُّونَ: اُهي ماڻهو جيڪي پڙهڻ ۽ لکڻ نه ڄاڻن، اڻ پڙهيل.
• أَمَانِيَّ: هي جمع آهي ”أُمْنِيَّة“ جو، معنيٰ آهي اهڙيون ڳالهيون ۽ خواهشون جيڪي رڳو زبان تي هجن، يا رڳو ياد ڪري پڙهڻ، پر ان جو مطلب ۽ مقصد سمجهي نه سگهڻ.
• يَظُنُّونَ: اُهي رڳو گمان ۽ اندازي تي هلن ٿا، يقين ۽ حقيقت سان کين واسطو نه آهي.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته يهودين ۾ هڪ اهڙو گروهه به آهي جيڪي پڙهڻ ۽ لکڻ کان ئي ناواقف آهن. اهي توريت جي حقيقي علم کان محروم آهن، ان ۾ لکيل هدايت ۽ نبي ڪريم ﷺ جي بشارت کان به بي خبر آهن. انهن وٽ توريت جو ڪو صحيح علم ڪونهي، رڳو اهي ڳالهيون آهن جيڪي سندن وڏن ۽ عالمن کان ٻڌيون ۽ ياد ڪيون اٿن، يا رڳو پنهنجون خواهشون ۽ اميدون آهن. اهي انهن ڳالهين کي ئي توريت سمجهي ويهن ٿا، حالانڪه اهي الله جو لٿل ڪتاب نه آهي. سندن سڄو ڀروسو رڳو گمان ۽ اندازي تي آهي، حقيقي علم ۽ يقين کان اهي وانجهيل آهن.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• قرآن مجيد اسان کي سيکاريندو آهي ته رڳو ٻڌل ڳالهين ۽ اندازن تي ڀاڙڻ بدران علم ۽ تحقيق سان حقيقت تائين پهچڻ گهرجي.
• اهو ظاهر ٿئي ٿو ته علم کان محرومي ۽ اڻ ڄاڻائي انسان کي گمراهيءَ ڏانهن وٺي وڃي ٿي، ان ڪري علم حاصل ڪرڻ ۽ سمجهڻ اسلام جي بنيادي تعليم آهي.
• قرآن پاڪ اهڙن ماڻهن جي حالت بيان ڪري ٿو جيڪي پنهنجي ئي ڪتاب کان بي خبر هئا، ته جيئن اسان قرآن کي سمجهڻ، ان تي غور ڪرڻ ۽ ان جي تعليمات تي عمل ڪرڻ جي اهميت سمجهون.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن مجيد کي رڳو پڙهڻ تي اڪتفا نه ڪريون، بلڪه ان جو مطلب سمجهڻ ۽ ان تي يقين سان عمل ڪرڻ جي ڪوشش ڪريون، ته جيئن اسان گمان ۽ اڻ ڄاڻائيءَ کان بچي سگهون ۽ حقيقي علم ۽ هدايت سان نوازيا وڃون.