سوره طہ — آيت 108

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ: اهي ماڻهو سڏيندڙ جي پٺيان هلندا.
• لَا عِوَجَ لَهُ: ان جي پٺيان هلڻ ۾ ڪا به ڪجي يا ڏنگائي نه هوندي، يعني ڪو به ان سڏ کان نه ڀڄي سگهندو.
• خَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ: آواز دٻجي ويندا، هيٺ ٿي ويندا، يعني سڀ خاموش ٿي ويندا.
• هَمْسًا: آهستي آواز، ڍرو سڏ، يا قدمن جي هلڪي هلڻ جي آواز.

2) تفسير:

ان ڏينهن يعني قيامت جي ڏينهن سڀ ماڻهو ان سڏيندڙ (اسرافيل عليه السلام) جي پٺيان هلندا، جيڪو کين حشر جي ميدان ڏانهن سڏيندو. ڪو به ان سڏ کان نه ڀڄي سگهندو ۽ نه ئي ڪنهن کي ان جي تابعداري ۾ ڪا ڏنگائي يا ڪجي ٿيندي، ڇاڪاڻ ته اهو سڏ سچو ۽ حق آهي، جيڪو سڀني خلڪن لاءِ لازمي آهي. ۽ ان وقت الله رحمان جي عظمت ۽ هيبت اڳيان سڀني جا آواز دٻجي ويندا ۽ سڀ خاموش ٿي ويندا. تون ان وقت سواءِ آهستي آواز جي ٻيو ڪجهه به نه ٻڌندين، يعني رڳو قدمن جي هلڪي هلڻ جو آواز، جيئن ماڻهو خوف ۽ ڊپ سبب آهستي آهستي حشر جي ميدان ڏانهن هلندا پيا وڃن.

3) فائدا ۽ سبق:

• قيامت جو ڏينهن هڪ اهڙو ڏينهن آهي جنهن ۾ الله جي حڪم اڳيان هر شيءِ جھڪي ويندي ۽ ڪنهن کي به ان کان ڀڄڻ جي طاقت نه هوندي.
• الله تعاليٰ جي عظمت ۽ هيبت ايتري آهي جو ان ڏينهن سڀني جا آواز دٻجي ويندا ۽ سڀ خاموش ٿي ويندا.
• ان ڏينهن جي حقيقت تي غور ڪرڻ اسان کي دنيا ۾ نيڪ عمل ڪرڻ ۽ الله جي حڪمن جي تابعداري ڪرڻ جي ترغيب ڏي ٿو.
• اهو ايمان آڻڻ گهرجي ته اسرافيل عليه السلام جو سڏ سچو آهي ۽ هر انسان کي ان جي تابعداري ڪرڻي پوندي، تنهنڪري اسان کي ان ڏينهن لاءِ اڳواٽ تياري ڪرڻ گهرجي.
• الله جي رحمت ۽ عدل تي ڀروسو رکڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته اهو ئي ڏينهن آهي جڏهن هر عمل جو بدلو ملندو ۽ انصاف ٿيندو.