سوره انبیا — آیه 85

معانی کلمات:

• ذَا الْكِفْلِ: لقب یکی از پیامبران بنیاسرائیل است؛ برخی گفتهاند نام او «بشیر» یا «حزقیل» بوده و برخی نیز او را «الیاس» دانستهاند. «کفل» به معنای ضمانت و تعهد است و او را از آن رو «ذو الکفل» نامیدهاند که ضمانت کرد شبها عبادت کند و روزها روزه بگیرد و در قضاوت خشمگین نشود.
• الصَّابِرِينَ: جمع «صابر» به معنای شکیبایان بر طاعت خدا، بازدارندگان نفس از گناه، و پذیرندگان قضای الهی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، سه تن از پیامبران بزرگوار خود را یادآور میشود: اسماعیل، ادریس و ذو الکفل علیهمالسلام. این ذکر، پس از یادآوری داستان ایوب و دعای او در آیه پیشین آمده است تا نشان دهد که صبر و شکیبایی، ویژگی مشترک همه این برگزیدگان است.

اسماعیل، فرزند ابراهیم خلیل و نیای پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم است که در کودکی با پدرش خانه کعبه را بنا نهاد و در راه اطاعت خدا، حاضر شد خود را فدای فرمان الهی کند. ادریس نیز از پیامبران پیشین است که قرآن او را «صدّیق» و «نبی» خوانده و به مقامی بلند رفعت یافته است. ذو الکفل نیز از پیامبران بنیاسرائیل بود که به دلیل پایبندی به عهد و پیمان خود، به این نام ملقب شد.

خداوند درباره هر سه میفرماید: «همه از صابران بودند». این صبر، جامع هر سه نوع صبر است: صبر بر طاعت خدا، صبر بر ترک معصیت، و صبر بر قضا و قدر الهی. آنان در برابر سختیها و بلاها شکیبا بودند، در انجام تکالیف الهی استقامت ورزیدند و در برابر وسوسههای نفس و شیطان، خویشتنداری کردند. به همین سبب، خداوند آنان را با ذکر جمیل و ثنای نیکو در قرآن جاودانه ساخت و نامشان را الگوی صبر و استقامت برای امتها قرار داد.

فواید و پیامهای آیه:

• صبر، کلید رسیدن به مقامات بلند انسانی است؛ پیامبرانی که در عالیترین درجات قرب الهی بودند، با صبر به این جایگاه رسیدند.
• خداوند هرگز بندگان صابر را فراموش نمیکند و نام آنان را در میان امتها جاودانه میسازد؛ پس صبر، مایه ماندگاری نام و نیکنامی است.
• صبر تنها به معنای تحمل سختی نیست، بلکه شامل پایداری بر عبادت، خویشتنداری از گناه و رضایت به قضای الهی است.
• ذکر نام این پیامبران در قرآن، نشانه محبت خداوند به صابران و تشویقی برای مؤمنان است تا در مسیر بندگی، استقامت پیشه کنند و از سختیها نهراسند.
• هر کس میتواند با صبر، به درجهای از کمال برسد که خداوند او را به عنوان الگو به دیگران معرفی کند؛ چه رسد به اینکه پیامبر باشد.